Gerilimin Arka Planı ve Ticaret Dengesi
Eylül ayı sonlarında Çin Ticaret Bakanlığı, Avrupa Birliği'nin Çinli şirketlere veya ürünlere yönelik yeni ticaret kısıtlamaları getirmesi halinde Pekin'in kararlı bir şekilde karşılık vereceği uyarısında bulundu. İki haftadan kısa bir süre sonra taraflar gerilimi düşürmek için adım attı. 9 Ekim'de, Pekin'de gerçekleştirilen iki günlük görüşmelerin ardından AB Ticaret Komiseri Maroš Šefcovicč, Çin ile geçici bir ticaret anlaşmasına varıldığını duyurdu. Bu anlaşma acil gerilimi azaltsa da anlaşmazlığı tamamen çözüme kavuşturmuyor. Anlaşma hala, yeterince ileri gidip gitmediğini değerlendiren AB liderlerinin onayını bekliyor.
Anlaşmazlığın merkezinde kalıcı bir ticaret dengesizliği yer alıyor. AB'nin Çin ile olan mal ticareti açığı geçen yıl yaklaşık 360 milyar Euro'ya ulaştı; bu da günde yaklaşık 1 milyar Euro'ya tekabül ediyor. Şu anda 27 AB üye devletinin tamamı Çin ile ticaret açığı veriyor. Brüksel, bu dengesizliğin haksız rekabetten kaynaklandığını savunuyor. Özellikle elektrikli araçlar, bataryalar ve çelik sektörlerinde, Çin'in devlet destekli sübvansiyonlarının üretim kapasitesini iç talebin çok ötesine taşıdığına dikkat çekiyor. Çin, bu fazlalığı düşük fiyatlarla ihraç ederek Avrupalı üreticiler üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor.
Pazar Engelleri ve Yeni Ticaret Araçları
Avrupalı şirketler ayrıca Çin pazarında kamu ihalelerine erişimin kısıtlanması, gıda ve tarım ürünleri ihracatına getirilen sınırlamalar gibi engeller bildiriyor. Buna ek olarak Pekin, 2025 yılında nadir toprak mineralleri üzerindeki ihracat kontrollerini sıkılaştırdı. Otomobiller, elektronik cihazlar ve savunma ekipmanları için kritik öneme sahip olan bu mineraller üzerindeki tedbirler, Avrupa'nın Çin'in tedarik zincirine olan ağır bağımlılığını gözler önüne serdi.
Dahası, AB Çin ile olan ticaret anlaşmazlıklarını vaka bazında ele alıyor. Belirli bir sektörü araştırıyor, zararı tespit ediyor ve ardından vergiler getiriyor. Bu süreç aracılığıyla 2024 yılında Çinli elektrikli araçlara yüzde 35,3'e varan gümrük vergileri uyguladı. Çin'den gelen artan rekabetle karşı karşıya kalan Alman otomobil üreticileri, bu süreci çok yavaş olarak nitelendirdi. Ekim ayı başlarında Fransa ve Almanya, Washington'ın 2018'de Çin'e karşı ticaret savaşını başlatmak için kullandığı ABD ticaret yasasının 301. Bölümüne benzer yeni bir aracı destekledi. Bu araç, Avrupa Komisyonu'nun ticaret baskısına günler içinde ve birden fazla sektörde yanıt vermesine olanak tanıyacak.
Müzakereler ve Anlaşmanın Kapsamı
Çin Ticaret Bakanlığı, bu teklifi zaten korumacı ve tek taraflı olarak nitelendirmişti. Müzakereler sırasında baskı uygulamanın karşılıklı güveni ciddi şekilde zedeleyeceği uyarısında bulundu. Görüşmelerden önceki günlerde gerilim daha da yükseldi. 3 Ekim'de Çin, boya ve ilaçlarda kullanılan bir Avrupa kimyasalı için anti-damping soruşturması başlattı. Kısa bir süre sonra Almanya, güvenlik endişelerini gerekçe göstererek Hamburg liman lojistik şirketinin Çin devletine ait nakliye grubu Cosco'ya satışını engelledi.
Anlaşma, Çin'in elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç ithalatını öngörülen seviyelerin yarısına kadar azaltabilir.
AB Ticaret Komiseri'ne göre anlaşma, Çin'in AB'ye yönelik elektrikli ve şarj edilebilir hibrit araç ithalatını öngörülen seviyelerin yarısına kadar azaltabilir. Çin ayrıca otomobil parçaları, zeytinyağı ve ayakkabı dahil olmak üzere birçok Avrupa ürününde daha düşük gümrük vergileri üzerinde çalışmayı kabul etti. Bunlar, mevcut ihracatta yaklaşık 4 milyar Euro'luk bir hacmi oluşturuyor. Ayrıca Pekin, nadir toprak elementleri ve kalıcı mıknatıslar için ihracat lisanslarını hızlandırmaya devam edeceğini belirtti.
Ancak sonuç, sorunun ölçeğine kıyasla sınırlı kalıyor: 4 milyar Euro'luk ihracatı kapsayan vergi indirimlerinin, 360 milyar Euro'luk açık üzerinde çok az etkisi var. Çin ticaret bakanı ayrıca Çin'in Avrupa'nın ekonomik sorununun kökeni olmadığını savunarak, iki tarafın dengesizliğin nedenleri konusunda anlaşmazlık yaşamaya devam ettiğini gösterdi.
Küresel Ekonomi ve Körfez Ülkeleri İçin Yansımalar
Avrupa iki yönden baskı görüyor: Müttefiklerine karşı gümrük vergilerini artıran bir Amerika Birleşik Devletleri ve artan Çin ithalat hacmi. AB üye devletleri Çin politikası konusunda genellikle bölünmüş durumdaydı ancak bu bölünmeler daralıyor. Almanya artık Fransa ile birlikte daha sert ticaret araçlarını destekliyor.
Öte yandan Çin, Avrupa pazarına bağımlı. ABD gümrük vergileri hala yüksekken, AB en önemli ihracat destinasyonlarından biri olmaya devam ediyor. İki taraf geçen yıl yaklaşık 880 milyar Euro değerinde mal ve hizmet ticareti yaptı. Bu karşılıklı bağımlılık, her iki tarafın da neden müzakere etmeye devam ettiğini açıklıyor.
Anlaşmazlık, Körfez ülkeleri için doğrudan sonuçlar taşıyor. Çin, Körfez İşbirliği Konseyi'nin (GCC) en büyük ticaret ortağı konumunda. AB ise ticaret, yatırım ve teknoloji alanında kilit bir ortak olmaya devam ediyor. BAE, Pekin ile ekonomik bağlarını genişletirken AB ile bir serbest ticaret anlaşması müzakere ediyor.
Avrupa ile Çin arasındaki bir ticaret savaşı hem riskler hem de fırsatlar sunacaktır. Avrupa Çin mallarını kısıtlarsa, bu mallar Körfez pazarına yönlendirilebilir ve yerel endüstriler için rekabeti artırabilir. Aynı zamanda, hem Çin hem de Avrupa muhtemelen tedarik zincirlerini çeşitlendirmek için güvenilir ortaklar arayacak ve bu da Körfez'in bir ticaret ve lojistik merkezi olarak rolünü güçlendirebilir.
Pekin anlaşması zaman kazandırıyor ancak sübvansiyonlar, aşırı kapasite ve pazara erişim gibi temel sorunları çözümsüz bırakıyor. Çin ihracatı artmaya devam ederse, Avrupa'nın yeni ticaret aracı için baskı geri dönecek ve Çin buna yanıt vereceğini zaten taahhüt etti. Körfez ülkeleri için en etkili yaklaşım dengedir. Her iki tarafla da güçlü ilişkileri sürdürmek, değişimleri ve ticaret akışlarını yakından izlemek ve kendilerini giderek daha bölünmüş bir küresel ekonomide istikrarlı ortaklar olarak konumlandırmak gerekmektedir.
