Küresel Ticarette 1 Trilyon Dolarlık Rekor Eşik
Sadece 10 ay gibi kısa bir süre içinde 1 trilyon dolar sınırını aşmak dikkat çekici bir başarıdır. Nispeten mütevazı bir ticaret hacmine sahip bir ekonomiden hızla yüksek düzeyde açık bir ekonomiye dönüşen Vietnam, büyük bir ihracat ve ithalat hacmine ulaşarak küresel tedarik zincirinde giderek önem kazanan bir halka haline gelmiştir.
Sadece 10 ay içinde 1 trilyon doları aşmak dikkat çekici bir başarı. Bu gelişme, ekonominin küresel pazarla artan bağlantısını açıkça kanıtlıyor.
Ticaret hacmindeki bu hızlı artış, ülke ekonomisinin küresel pazarla artan bağlantısını gözler önüne sermektedir. Cai Mep - Thi Vai liman kompleksi (Fotoğraf: Ngoc Tan).
Bu dönüm noktası aynı zamanda ihracat yapısının sanayileşme lehine değişmeye devam ettiğini göstermektedir. İşlenmiş ve imal edilmiş mallar toplam ihracat cirosunun çoğunluğunu oluşturmaktadır. Elektronik ürünler, bilgisayarlar, bileşenler, makineler, ekipmanlar, telefonlar ve ulaşım araçları giderek daha önemli bir rol oynamaktadır.
Buna ek olarak tarım ürünleri, deniz ürünleri, tekstil, deri eşyalar ve ahşap ürünler pazarlarını ve rekabet avantajlarını korumuştur. İşlenmiş sanayi malları ile geleneksel avantajlara sahip endüstrilerin birleşimi, ihracat için nispeten çeşitlendirilmiş bir temel oluşturmaktadır.
Serbest Ticaret Anlaşmalarının Rolü ve Dış Ticaret Dengesinde Tersine Dönüş
Pek çok yerli işletme, Serbest Ticaret Anlaşmalarını (FTA) etkili bir şekilde kaldıraç olarak kullanarak kalite, izlenebilirlik, çevre koruma ve sosyal sorumluluk konularındaki giderek katılaşan standartları karşılamaktadır. Tarım, balıkçılık, tekstil ve ahşap ürünleri dahil olmak üzere birçok sektör, uluslararası tedarik zincirleri içinde güçlü markalar, müşteri ağları ve sağlam konumlar inşa etmiştir.
Eylül ayında 1,27 milyar dolarlık fazlanın ardından ekim ayında yaklaşık 6,8 milyar dolarlık fazla kaydedildi; bu da dış ticaret açığını önemli ölçüde daralttı.
Özellikle eylül ve ekim aylarında dış ticaret dengesinde bir tersine dönüş yaşandı. Aralık 2025'ten bu yana üst üste dokuz ay süren dış ticaret açığının ardından eylül ayında yaklaşık 1,27 milyar dolarlık ticaret fazlası kaydedildi; ekim ayı ise yaklaşık 6,8 milyar dolarlık fazlayla devam etti.
Sonuç olarak, ilk 10 ayda kümülatif dış ticaret açığı yaklaşık 12,7 milyar dolara geriledi. Bu gelişme, ihracat faaliyetlerinde önemli bir iyileşmeye işaret ederek ek döviz kazancı sağlamakta, ödemeler dengesi üzerindeki baskının azaltılmasına ve makroekonomik durumun istikrara kavuşturulmasına katkıda bulunmaktadır.
Bu başarılar, uluslararası ticaretin ekonomik büyümenin önemli bir itici gücü olmaya devam ettiğini teyit etmektedir. Bununla birlikte, yalnızca ticaret cirosunun büyüklüğüne ve büyüme hızına bakmak, ticaret manzarasında biriken sorunları tam olarak anlamamızı sağlayamaz.
İhracat ve İthalat Büyümesindeki Dengesizlik
Birincisi, ithalat ve ihracat büyüme oranları arasında giderek artan bir dengesizlik söz konusudur. 2026 yılının ilk 10 ayında ithalat %37,6 artarken, ihracat %27,4 artış gösterdi ve aradaki fark 10,2 yüzde puanı buldu.
İlk 10 ayda ithalat %37,6 artarken ihracat %27,4 arttı. Ekonomi ticaret fazlasından dış ticaret açığı veren bir konuma evrildi.
Ekonomi, 2025'in ilk 10 ayındaki 19,56 milyar dolarlık ticaret fazlasından, 2026'nın aynı döneminde yaklaşık 12,7 milyar dolarlık ticaret açığına geçti. Böylece ticaret dengesi sadece bir yılda 32 milyar dolardan fazla değişim gösterdi.
Hızlı ithalat büyümesi mutlaka kötü bir işeret değildir. İşletmeler üretimi genişletmek, teknolojiyi yenilemek ve ihracat siparişlerini yerine getirmek için makine, ekipman, bileşen ve hammadde ithal ettiğinde, ithalat büyüme için hayati girdilerdir.
Ülkenin mevcut uluslararası ticaret faaliyetlerinin öne çıkan bir özelliği 'önce al, sonra sat' olarak özetlenebilir: Üretimi organize etmek için önce hammadde, bileşen ve ekipman ithal etmek ve ancak bundan sonra bitmiş ürünleri ihraç etmek.
FDI Sektörü ile Yerli Ekonomi Arasındaki Derin Ayrışma
Bununla birlikte, endişe verici olan nokta, girdi ithalatı hızla artarken yerli üretim kapasitesinin buna göre yükseltilmemesi durumunda ekonominin dış tedarik kaynaklarına bağımlı kalmaya devam edecek olmasıdır.
FDI sektörü ticaret fazlası korurken yerli işletmeler sürekli açık veriyor; bu da iki sektör arasında derin bir ayrışma olduğunu gösteriyor.
Bu durumda ihracat ne kadar çok artarsa, ithal girdilere olan talep de o kadar büyük olur; ihracatın değeri artar ancak yurtiçinde kalan gerçek değer orantılı olarak artmaz. Ekonomi ticaret hacmini çok hızlı bir oranda genişletebilir ancak endojen kapasitesi yavaş gelişir.
İkincisi, doğrudan yabancı yatırım (FDI) sektörü ile yerli ekonomik sektör arasında derin bir ayrışma bulunmaktadır. Bu iki sektör zıt ticaret akışları yaratmaktadır: FDI sektörü ticaret fazlasını korurken, yerli iş dünyası sürekli olarak ticaret açığı yaşamaktadır.
Üçüncüsü, ticaret büyümesinin kalitesi ölçeğiyle orantılı değildir. İhracat cirosu sınır geçen malların değerini yansıtır, ancak bu değerin tamamının Vietnam'da yaratıldığı anlamına gelmez.
Ticaret Verimliliğini Artırmak İçin Yapısal Dönüşüm
İhraç edilen bir ürün büyük oranda ithal hammadde, bileşen, teknoloji ve hizmet içerebilir. Ticaret performansını değerlendirmek için yalnızca ihracat cirosuna güvenirsek, ekonominin elinde tuttuğu gerçek değeri aşırı tahmin edebiliriz.
Hedefimiz sadece yüksek ticaret cirosu yakalamak değil, niceliksel genişlemeden katma değer ve rekabet gücüne dayalı niteliksel büyümee geçmektir.
Gelişen uluslararası ticaret manzarası, ithalat ve ihracat gelişimine yönelik düşüncemizi ve modellerimizi ayarlamaya devam etmemiz gerektiğini gösteriyor. Hedef yalnızca daha yüksek ticaret cirosu kilometre taşlarına ulaşmak olmamalı, aynı zamanda kapsamlı büyümeden yoğun büyümeye, işlem ölçeğini genişletmekten katma değer ve ulusal rekabet gücünü artırmaya geçiş olmalıdır.
Her şeyden önce, iç üretim kapasitesinin yeniden yapılandırılması, destekleyici endüstrilerin ve girdi tedarik sektörlerinin güçlü bir şekilde geliştirilmesi gerekmektedir. Bu, ithal hammadde ve bileşenlere olan bağımlılığı azaltmak için temel bir çözümdür.
İkincisi, sermaye büyüklüğü ve ihracat cirosuna dayalı FDI çekmekten, teknoloji transferi ve yerli işletmelerle bağlantılı yüksek kaliteli FDI çekmeye geçmeliyiz. Bu aynı zamanda Politbüro'nun yabancı yatırımlı ekonominin gelişimine ilişkin 10-NQ/TW sayılı Kararında da gündeme getirilen bir konudur.
İthalat Verimliliği ve Tedarik Kaynaklarının Çeşitlendirilmesi
Üçüncüsü, ihracatın kalitesini ve katma değerini artırmak. Tarım ürünleri, deniz ürünleri ve geleneksel endüstriler için derin işleme geliştirmek, markalar oluşturmak ve dış pazarlarda lojistik ve dağıtım sistemleri geliştirmek gereklidir.
Amaç sadece Vietnam'da imalat yapmak değil, ürünlere Vietnam'da katma değer kazandırmaktır.
Sanayi malları için tasarım, araştırma, çekirdek bileşenlerin üretimi, yazılım geliştirme ve teknik hizmetler aşamalarına kademeli olarak katılım sağlanmalıdır. Amaç sadece Vietnam'da üretmek değil, ürünler için Vietnam'da giderek daha fazla değer yaratmaktır.
Dördüncüsü, ithalat verimliliğini artırmak ve tedarik kaynaklarını proaktif olarak çeşitlendirmek. Üretim, yatırım ve teknolojik yenilik için yapılan ithalat ile tüketim malları ve yurt içinde verimli bir şekilde üretilebilen ürünlerin ithalatı arasında net bir ayrım yapılmalıdır.
Hedef mekanik olarak ithalatı azaltmak olmamalıdır, çünkü bu üretim aksamalarına ve ihracat kapasitesinin sınırlanmasına yol açabilir. Bunun yerine, ithal malların verimliliğini artırmaya, rekabet avantajı olan alanlarda iç tedarik kaynakları geliştirmeye ve birkaç ortağa bağımlılık riskini azaltmak için ithalat pazarlarını çeşitlendirmeye odaklanılmalıdır.
Küresel Değer Zincirinde Derinlemesine Entegrasyon
Beşincisi, FTA ağından daha etkili yararlanmak ve ihracat pazarlarını çeşitlendirmek. Son olarak, ithalat ve ihracat faaliyetlerinin etkinliğini değerlendiren göstergeler sistemi reforme edilmelidir.
Büyük ticaret hacmi tek başına güçlü üretim kapasitesi anlamına gelmez. Gelecekteki hedefimiz küresel değer zincirinde daha derin ve proaktif rol oynamaktır.
Toplam ticaret değeri ve büyüme oranının yanı sıra; ihracatın yerel katma değer oranına, yerlileştirme oranına, işgücü verimliliğine, Vietnamlı işletmelerin tedarik zincirine katılım düzeyine, yerli işletmelere ait yüksek teknoloji ürünlerinin oranına ve ithal malların kullanım verimliliğine daha fazla dikkat edilmelidir.
1 trilyon dolarlık kilometre taşı ekonomi için bir gurur kaynağı ve önemli bir başarıdır. Ancak bugünün başarısı, mevcut ithalat-ihracat modeliyle yetinmek için bir neden olmamalıdır. Büyük ticaret hacmine sahip bir ekonomi, mutlaka güçlü üretim kapasitesine, teknolojiye hakimiyete ve değerinin büyük bir kısmını yurt içinde tutma yeteneğine sahip bir ekonomi değildir.
Gelişimin bir sonraki aşamasının meydan okuması, küresel tedarik zincirinde çok önemli bir halka olmaktan çıkıp, küresel değer zinciri içinde daha derin, daha proaktif katılım ve daha yüksek değer yaratma kapasitesine sahip bir ekonomiye dönüşmektir.
