İspanya'dan Tarihi Zeytinyağı Hamlesi
Aşırı zeytin rekoltesi zeytinyağı piyasasını sarsma tehlikesi yaratırken, dünyanın en büyük üreticisi ilk kez arzı baskılamak için harekete geçti. Cuma günü İspanya tarım bakanlığı, çiftçilere üretimlerinin yüzde 12'sini 2027 Eylül sonuna kadar tutma emri vererek bu malzemeleri çiftliklerinde veya üçüncü taraf tesislerinde depolamalarını zorunlu kıldı.
Bu önlem, çiftçilerin kârlılığını garanti altına almayı ve aynı zamanda zeytinyağı alıcılarının çıkarlarını korumayı amaçlamaktadır.
Financial Times gazetesinin haberine göre bakanlık, "Bu önlem, çiftçilerin kârlılığını garanti altına almayı ve aynı zamanda zeytinyağı alıcılarının çıkarlarını korumayı amaçlamaktadır" açıklamasında bulundu ve piyasaya sağlanacak "daha büyük istikrarın" hem üreticilere hem de tüketicilere fayda sağlayacağını ekledi.
Rekolte Artışı Fiyatları Baskılıyor
Her ne kadar bu hamle benzeri görülmemiş bir nitelik taşısa aşırı piyasa bozulmasına yol açmadığı sürece Avrupa Birliği zeytinyağı arzının tutulmasına izin veriyor.
"Sıvı altın" olarak adlandırılan ürün için mevcut hasat sezonu eylül ayında başladı ve geçen ilkbahardaki elverişli hava koşulları, zeytin üretimini düşük tutan yıllar süren kuraklık ve sıcaklığı tersine çevirmeyi vaat ediyor.
Bu sezon İspanyol zeytinyağı üretiminin yüzde 23 artarak 1,6 milyon tona ulaşması ve tarihin en yüksek dördüncü rekor hasadına imza atması öngörülüyor. Tarım bakanlığı, 188.000 tonu piyasanın dışında tutmayı hedefliyor.
Ancak daha fazla arz beklentisi şimdiden zeytinyağı fiyatlarını aşağı çekti. Endülüs'teki değirmenlerde fiyatlar geçen hafta sonu kilogram başına ortalama 2,93 euro seviyesindeydi ve yaklaşık iki ayda yüzde 15 civarında düşüş kaydetti.
Sektörden ve Uzmanlardan Tepki
Zeytinyağı endüstrisi, pazarın küresel olduğunu ancak emrin yalnızca İspanyol üreticileri bağladığına dikkat çekerek hükümetin fiyatları yüksek tutma girişimine karşı çıktı.
Çok çabuk bir şekilde o zeytinyağı artık sızma olmayacak.
Emtia veri firması Expana'nın kıdemli analisti Kyle Holland, zeytinyağının zaman içinde kalitesinin düştüğüne işaret ederek FT'ye yaptığı açıklamada, depoda birkaç ay kaldıktan sonra "bu zeytinyağının çok çabuk bir şekilde artık sızma (extra virgin) olmayacağını" belirtti.
Holland, en büyük zeytinyağı alıcılarının halihazırda yüklü stoklara sahip olduğunu, bu nedenle çiftçilere bir kısmı depolama emri vermenin fiyatlar üzerinde hemen hemen hiçbir anlık etkisinin olmayacağını sözlerine ekledi.
Küresel Emtialarda Çalkantılı Dönem
İspanya, kilit emtialardaki vahşi dalgalanmalarla başa çıkmak zorunda kalan tek ülke değil.
Kanada'nın stratejik şurup rezervini denetleyen Quebec Akçaağaç Şurubu Üreticileri, geçtiğimiz günlerde stokların şubat ayına kadar tamamen tükeneceği konusunda uyarıda bulundu.
Yeni arzlar üretilmeye devam edecek olsa da rezerv, hava koşullarına büyük ölçüde bağlı olan ve dalgalanabilen üretimdeki sarsıntıları hafifletmeye yardımcı olamayacak.
Üreticilerin ABD dışındaki pazarlara açılmasıyla son yıllarda talep arttı, ancak geçen yıl Başkan Donald Trump'ın küresel ticaret savaşını başlatmasının ardından özellikle büyük bir sıçrama yaşandı.
Stratejik Rezervler ve Küresel Ticaret
Beklenen tarifelerin önüne geçmek için Amerikalılar Kanada şurubu stoklarını satın almak için acele etti. Sonuç olarak, toplam şurup ihracatı geçen yıl yüzde 16'ya yakın artış gösterdi; bu oran 2024 yılındaki yüzde 9'luk büyümenin üzerine çıktı.
Öte yandan, İran savaşı dünya genelinde petrol tüketen ülkeleri ham petrol stoklarını boşaltmaya zorladı. ABD'de Stratejik Petrol Rezervi 1982'den bu yana en düşük seviyeye geriledi.
Diğer taraftan Japonya, kötü hava koşulları ve felaket tehditleri arasında panik alımlarına yol açan fiyat artışları nedeniyle geçen yıl azaltmak zorunda kaldığı bir pirinç rezervine sahipti. Ancak bu yıl Japonya rekor bir fazlalığa ulaştı.
Çin ise 2019 yılında domuz vebası salgınının fiyatları yükseltmesinin ardından stratejik domuz rezervini devreye sokmuştu. Ancak bu yıl, zayıf tüketici ekonomisinin talebi baskılaması ve hükümetin üretimi artırma yönündeki önceki teşviklerinin aşırı arza yol açması nedeniyle fiyatlar düştü.
Domuz eti fiyatları son dört yılda yüzde 39 düştü. Piyasayı desteklemek için Çin, stratejik rezerv için defalarca domuz eti satın aldı.
