Beklentileri Aşan İstihdam Verisi ve Aralık Olasılığı
Moody’s Analytics Başekonomisti Mark Zandi, ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu tarafından açıklanan ve beklentilerin belirgin şekilde üzerinde gelen ekim ayı istihdam verilerinin, ABD Merkez Bankası'na (Fed) politika faizini artırma konusunda hareket alanı kazandırdığını dile getirdi. CNBC ekranlarında yayımlanan 'Closing Bell: Overtime' programında değerlendirmelerde bulunan Zandi, tablonun faiz patikasına etkilerini ayrıntılarıyla paylaştı.
Ekim verisi gerçekten sağlam bir rapor, ancak içerisindeki istatistiki gürültü iş gücü piyasasının gerçek gücünü olduğundan fazla gösterebilir.
Resmi verilere göre ABD ekonomisi, ekim ayında ekonomistlerin 65 binlik artış öngörüsüne karşılık 165 bin yeni istihdam yarattı. Aynı dönemde işsizlik oranı ise yüzde 4,2'lik piyasa tahmininin altına inerek yüzde 4,1 düzeyine geriledi. Program sunucusu, söz konusu güçlü verilerin ardından finansal piyasalarda Fed'in aralık ayında faiz artırımına gitme olasılığının neredeyse yüzde 80 seviyesine tırmandığına dikkat çekti.
Enflasyon Endişeleri ve Para Politikasında Manevra Alanı
Açıklanan son istihdam raporunu 'gerçekten sağlam bir rapor' olarak nitelendiren Mark Zandi, buna karşın verilerdeki yüksek oynaklığın ve dönemsel gürültünün iş gücü piyasasının asıl direncini abartılı yansıtıyor olabileceğini ifade etti. Bir önceki aya ait istihdam rakamlarının oldukça zayıf geldiğini hatırlatan deneyimli ekonomist, reel tablonun muhtemelen bu iki aşırı uç veri noktasının tam ortasında bir yerde bulunduğunu söyledi.
Fed üyeleri yüksek enflasyon oranları konusunda halen çok tedirgin ve bu istihdam verisiyle birlikte faiz artırmak için gereken manevra alanına sahip oldular. Aralık ayında faiz artırma olasılıklarının çok yüksek olduğunu düşünüyorum.
Enflasyonun halen yüksek seviyelerde seyrettiğinin altını çizen Zandi, önümüzdeki hafta kamuoyuyla paylaşılacak olan çekirdek Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) yavaşlama sinyalleri verdiğini aktardı. Buna rağmen Fed yetkililerinin yüksek enflasyon oranları konusunda son derece tedirgin kalmayı sürdürdüklerini belirten Zandi, gelen güçlü istihdam rakamıyla birlikte politika yapıcıların faiz artırma yetkisine ve serbestisine kavuştuğunu, bu doğrultuda aralık ayında bir faiz artışı yapılma olasılığının çok yüksek olduğunu kaydetti.
Konut Piyasasında Donma, Borsa ve Yapay Zeka Kaynaklı Enflasyon
Aralık ayının ötesine geçildiğinde yeni bir faiz artırımı konusunda daha az emin olduğunu vurgulayan Zandi; yüksek borçlanma maliyetlerinin ve zayıflayan hisse senedi piyasasının hem iş gücü piyasasını hem de genel ekonomik aktiviteyi soğutacağını ifade etti. Zandi, İran savaşı doğru yönde ilerlediği ve jeopolitik tansiyon kontrol altında kaldığı müddetçe enflasyonun gerilemesini beklediğini dile getirerek, 'Dolayısıyla bu hamle son bir faiz artışı olabilir ve süreç burada tamamlanabilir; aksi senaryoda 2027 yılında bir veya iki faiz artırımı daha gündeme gelebilir' değerlendirmesinde bulundu.
Yüzde 7'nin üzerindeki konut kredisi faizleri konut sektörüne gerçekten ağır bir darbe indirdi; zaten derin bir dondurucuda olan sektör şu anda adeta kaskatı donmuş durumda.
Yüzde 7'nin üzerine yerleşen sabit konut kredisi (mortgage) faizlerinin konut sektörüne ağır bir darbe vurduğunu belirten Zandi, zaten derin bir durgunluk içinde olan piyasanın artık tamamen donma noktasına geldiğini kaydetti. Gösterge endeks S&P 500'ün yaklaşık altı aydır temelde yerinde saydığını hatırlatan ekonomist, bu tablonun hanehalkı servet etkisi ile tüketici harcamalarının üzerindeki harareti bir miktar alacağını savundu.
Veri merkezi inşaatlarında yaşanacak olası bir yavaşlamanın makroekonomiye etkilerine de değinen Zandi, yapay zeka furyasının devasa harcamalar ve yükselen hisse değerleri aracılığıyla mevcut büyümeyi körüklediğini; aynı zamanda elektrik, yarı iletken çipler ve tüketici elektroniği maliyetleri üzerinden enflasyonist baskı yarattığını anlattı. Yapay zeka sektörünün kendi kapasitesinin ötesine geçtiğini hissettiğini belirten Zandi, alanda yaşanacak bir soğumanın Fed'in faiz artırım gereksinimini azaltacağını, bunun hem genel ekonomi hem de yapay zeka endüstrisinin sağlığı açısından en doğru gelişme olabileceğini sözlerine ekledi.
Zandi ve JPMorgan'dan Tüketici Direnci ve Konut Çıkmazı Uyarısı
Zandi’nin konut piyasasına ilişkin değerlendirmeleri, eylül ayında katıldığı 'Inside Economics' podcast yayınındaki görüşlerinin devamı niteliğini taşıyor. Zandi o dönemde, tüketici direncine vurgu yaparak 2026 yılı için yüzde 2,2 oranında reel Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) büyümesi öngören Visa Inc. Başekonomisti Wayne Best’in tezlerine karşı çıkmıştı. Reel ücret artışlarının yatay seyretmesine, tasarruf oranlarının gerilemesine ve yükselen borçlanma maliyetlerine işaret eden Zandi, Wall Street'in tüketici harcamaları konusunda gereğinden fazla iyimser olduğunu savunmuştu.
Kirada oturan bir tüketicinin medyan fiyatlı bir ev alabilmesi için gereken maliyet medyan gelirinin yaklaşık yüzde 50'sine denk geliyor; bu oran düşük faizle ev sahibi olmuş kişilerde yüzde 20 ila 25 seviyesinde.
Benzer bir karamsar tablo ekim ayında JPMorgan Varlık Teminatlı Menkul Kıymetler Araştırma Başkanı John Sim tarafından da dile getirilmişti. Bankanın 'All Into Account' isimli yayınında konuşan Sim, konut piyasasının kilitlendiğini belirtti. Sim, bugün kirada oturan bir kişinin medyan fiyattaki bir evi satın alma maliyetinin medyan gelirinin yaklaşık yüzde 50'sine ulaştığını, buna karşılık geçmiş dönemdeki düşük oranlardan kredi kullanan mevcut ev sahiplerinde bu oranın yalnızca yüzde 20 ila 25 bandında kaldığını vurguladı. Mevcut konut kredisi borçlularının yaklaşık yüzde 75'inin yüzde 5'in altında faiz oranına kilitlendiğini belirten analistler, bu durumun arzı tamamen kısıtladığına işaret ediyor.
