Dijital İltica Sistemine Yönelik Eleştiriler
İçişleri Bakanlığı'nın yeni Dijital İltica Sistemi, ActionSA ve March and March örgütlerinin tepkisini çekti. Her iki kuruluş da çevrimiçi sürecin yasadışı göç, yolsuzluk ve sınır yönetimindeki zayıflıkları gidermeyeceğini savunuyor.
Dijital platformun şu anda karşı karşıya olduğumuz sorunları çözeceğine inanmıyoruz.
Bakanlık, sistemin ilk aşamasını Salı günü başlattı ve Güney Afrika'da bulunan kişilerin iltica etme niyetlerini çevrimiçi olarak kaydetmelerine olanak tanıdı.
İçişleri Bakanı Dr. Leon Schreiber, sistemin işlem gecikmelerini azaltacağını, iltica temyiz birikimini temizleyeceğini, yolsuzluk ve istismarla mücadele edeceğini ve reddedilen sığınmacıların sınır dışı edilmesini kolaylaştıracağını belirtti.
Bakanlık, sistemin 7 Temmuz 2026 tarihli Anayasa Mahkemesi kararını sürdürülebilir bir şekilde hayata geçirdiğini, aynı zamanda ulusal güvenliği güçlendirdiğini ve bakanlığın kapasitesini koruduğunu ifade etti.
Sistemin sonraki aşamalarında, işlem sürelerini kısaltmak için makine öğrenimi ve yapay zeka teknolojilerinin entegre edileceği açıklandı.
Portal şu anda sınırlı sayıda vaka ile test ediliyor ve bu hafta sonu yapılacak rutin yazılım güncellemesinin ardından halkın kullanımına açılacak.
Bakan Schreiber, iltica sistemindeki zorlukların, fırsatçı başvuru sahipleri tarafından istismar edilen uzun süreli işlem gecikmelerinden ve kronik personel ile finansman eksikliğinden kaynaklandığını belirtti.
Schreiber, mevcut yönetimin başında İçişleri Bakanlığı'nda binlerce bekleyen temyiz başvurusuna bakan sadece dokuz yetkili bulunduğunu açıkladı.
Bakan, yeni sistemin gerçek iltica talebi olan kişileri korurken, başarısız başvuru sahiplerinin hızlı bir şekilde sınır dışı edilmesini sağlayacağını vurguladı.
Bakanlık, iltica etme niyetini kaydetmenin herhangi bir göçmenlik statüsü sağlamadığını, resmi bir iltica başvurusu teşkil etmediğini veya otomatik olarak mülteci statüsü ya da vatandaşlık hakkı vermediğini önemle vurguladı.
Ayrıca, kaydın göçmenlik uygulamalarına karşı genel bir koruma sağlamadığı ve sınır dışı işlemlerinin yasalar uyarınca devam edeceği konusunda uyarıda bulunuldu.
ActionSA Parlamento Grup Başkanı Lerato Ngobeni ve March and March Ulusal Sözcüsü Sandile Dube, sürecin dijitalleştirilmesinin temel sorunları çözmediğini savunarak girişimi reddettiklerini açıkladılar.
Anormalliği Normalleştirme Tartışması
Ngobeni, ActionSA'nın duyuruyu not ettiğini ancak dijital platformu reddettiğini belirterek, bunu iltica başvurularını çevreleyen zorluklara karşı yetersiz bir yanıt olarak nitelendirdi.
Sistem temel olarak suçluların çevrimiçi başvuru yapması gerektiğini söylüyor. Yani bu çevrimiçi başvuru, suçluları meşrulaştırmak içindir.
Ngobeni'nin temel itirazı, ülkeye yasadışı yollardan giren kişilerin artık iltica etme niyetlerini kaydedebilecek olmalarıdır. Ngobeni, 'Aslında anormalliği normalleştirmeye çalışıyorsunuz. Ayrıca yasadışılığı yasallaştırmaya çalışıyorsunuz' dedi.
Ngobeni, 'Bu ülkede iltica arayan insanların yüzde 90'ından fazlasının gerçek sığınmacı olmadığını zaten biliyoruz' ifadelerini kullandı.
Dube de benzer bir eleştirel duruş sergileyerek, sistemin Güney Afrika'ya yasadışı yollarla giren ve burada kalan kişilerin varlığını meşrulaştıracağını savundu.
Dube, 'O kişi bir suçludur. Uzun süredir ülkede bulunuyor ve ülkenin yasalarına tabi olmuyor. Dolayısıyla suçlu kalmaya devam ediyorlar. Sistem temel olarak suçluların çevrimiçi başvuru yapması gerektiğini söylüyor. Yani bu çevrimiçi başvuru, suçluları meşrulaştırmak içindir' dedi.
Ngobeni ayrıca, dijital sürecin sığınmacıları halkın gözünden uzaklaştıracağı konusunda uyardı. Daha önce İçişleri Bakanlığı ofislerinde toplanan büyük kalabalıkların sorunun ölçeğini görünür kıldığını, çevrimiçi sistemin ise süreci halkın görüş alanından çıkaracağını savundu.
Ngobeni, 'Güney Afrika halkı, görmeyecekleri için asla kandırılmamalı veya sessizliğe gömülmemelidir' dedi.
Dube, March and March'ın hem Anayasa Mahkemesi kararına hem de dijital sisteme karşı çıkmaya devam ettiğini belirterek, mahkemenin sıradan Güney Afrikalıların endişelerini dinlemediğini iddia etti.
Yüzde 95 Sınır Dışı Etme Sözü ve Yolsuzluk İddiaları
Her iki örgüt de İçişleri Bakanlığı'nın reddedilen sığınmacıların sınır dışı edileceğine dair güvencesini sorguladı. Bakan, yüzde 95'lik bir ret oranından bahsetmişti.
Bunu kabul etmiyoruz. Bu sadece bir konuşma şovu.
Ngobeni, ülkenin sınır dışı etme sisteminin etkili olduğunu veya caydırıcı bir rol oynadığını kanıtlamadığını belirtti. Başvurular daha hızlı işleme alınsa bile, reddedilen başvuru sahiplerinin Güney Afrika'da kalmaya devam ederken kararlara itiraz edebileceklerini savundu.
Ngobeni, 'Sorunu çözmedik. Sadece yaranın üzerine krem sürdük' dedi. Ayrıca, ülkenin yargı sistemi üzerindeki mevcut baskı göz önüne alındığında, iltica temyiz başvurularını ele almak için uzman mahkemelerin kurulup kurulmayacağını sorguladı.
Dube, bakanlığın güvencelerini reddederek bunların boş vaatlerden ibaret olduğunu söyledi. Dube, 'Bunu kabul etmiyoruz. Bu sadece bir konuşma şovu' dedi.
Dube, yüzde 95'lik ret oranının göçmenlik sistemindeki iddia edilen yolsuzluğun tam kapsamını yansıtmadığını savundu. Ona göre bu rakam, büyük ölçüde resmi süreci takip eden başvuru sahiplerini yansıtıyor; mali kaynakları olanlar ise İçişleri Bakanlığı yetkililerini içeren yozlaşmış ağlar aracılığıyla belgeler elde edebiliyor.
Dube, Özel Soruşturma Birimi'nin bakanlıktaki yolsuzluğu ortaya çıkaran raporuna atıfta bulunarak, 'Yüzde 95'lik ret oranını okuyabilirsiniz. Bunlar belki dürüst başvuru sahipleridir. Ancak parası olanlar da var' dedi.
Ngobeni, milletvekillerinin sistemin veritabanına erişim talep etmesi ve bakanlığı performansı konusunda sorumlu tutması gerektiğini vurguladı.
Anayasa Mahkemesi, Halk ve Sınır Kontrolü
Anayasa Mahkemesi'nin 7 Temmuz tarihli kararı hakkında konuşan Ngobeni, milletvekillerinin yerel seçim süreçleriyle meşgul olması nedeniyle kararı tam olarak inceleme fırsatı bulamadıklarını belirtti.
Halk yönetecek dediğimizde neyi kastediyoruz? Çünkü bu anayasal demokrasi, halkın yöneteceği temeli üzerine inşa edilmiştir.
Dube, mahkeme kararının halkın endişelerini dikkate almayarak Güney Afrikalıların insan haklarını ihlal ettiğini savundu. 30 Haziran'da ülke genelinde düzenlenen 120 yürüyüşün halkın memnuniyetsizliğinin bir kanıtı olduğunu belirtti.
Dube, 'Halk yönetecek dediğimizde neyi kastediyoruz? Çünkü bu anayasal demokrasi, halkın yöneteceği temeli üzerine inşa edilmiştir' dedi.
Dube, 2026 yerel seçim sonuçlarının da kamuoyunu görmezden gelmenin sonuçlarını gösterdiğini ifade ederek, 'Güney Afrika halkı ihlal edildi. ANC'nin nasıl cezalandırıldığını gördünüz. Bu, insanlar bir şeyi istemediklerini söylediklerinde onları dinlemeniz gerektiğini gösteriyor' dedi.
Ngobeni, seçilmiş temsilcilerin vatandaşların çıkarlarını ön planda tutması gerektiğini yineledi. Ayrıca Sınır Yönetimi Kurumu'nun kapasitesinin sadece yüzde 25'iyle çalıştığını iddia ederek sınır yönetiminin etkinliğini sorguladı.
Ngobeni, dijital sistemin insanların düzensiz kanallardan ülkeye girmesine ve ardından vakaları işlenirken iltica etme niyetlerini kaydetmelerine olanak tanıyacağını savundu.
Dube, yetersiz sınır kontrolünü suçla ilişkilendirerek, N4 koridorunda Mozambik vatandaşlarının karıştığı araç kaçırma olayları ve cinayet vakaları gibi örnekler verdi.
Dube, March and March'ın hukukun üstünlüğüne saygı duyduğunu ancak yasaların sıradan vatandaşların deneyimlerini ve endişelerini de yansıtması gerektiğini belirtti.
Alternatif Çözüm Önerileri ve Yerel Yönetim
Her iki örgüt de dijital sistemlere güvenmek yerine göç mevzuatında değişiklik yapılmasını talep etti. Ngobeni, ActionSA'nın Anayasa'nın değiştirilmesi gerektiğine inandığını belirtti.
Bu süreç devam ederken, sınırda, kapıda merkezler olsun ve sadece uygun olanları içeri alın. Uygun olmayanları sınır dışı edin.
ActionSA, Göçmenlik Beyaz Kitabı'na sunduğu önerilerde, sınır bölgelerinde iltica ve geri gönderme merkezleri kurulmasını teklif etti. Ngobeni, 'Bu süreç devam ederken, sınırda, kapıda merkezler olsun ve sadece uygun olanları içeri alın. Uygun olmayanları sınır dışı edin' dedi.
Ayrıca, ülkenin kapasitesine dayalı bir iltica kotası getirilmesini ve ilk giriş ilkesinin sıkı bir şekilde uygulanmasını önerdi.
Her iki örgüt, daha geniş yasal değişiklikler yapılırken belediye yönetmeliklerinin göçle ilgili endişeleri ele almak için acil bir araç olduğunu vurguladı.
Ngobeni, Tshwane'de yabancı uyrukluların işlettiği işletmeleri düzenleyen yönetmeliklerin sıkılaştırıldığını örnek gösterdi. Dube ise, belediye yönetmeliklerinin sağlık izni gerekliliklerinin uygulanması ve gıda güvenliği gibi konularda kullanılabileceğini belirtti.
Dube, hijyenik olmayan koşullarda faaliyet gösteren ve çocukların sağlığını tehdit eden işletmelerin belediye yönetmelikleri aracılığıyla tahliye edilmesi gerektiğini savundu.
Ngobeni, göç konusundaki kamuoyu hayal kırıklığının arttığını ancak hükümetin yeterli yanıt veremediğini belirterek, 'Bu ülkenin insanları sıkıştığımızı, yorulduğumuzu söylüyor. Bununla işlevimizi sürdüremeyiz' dedi.
