Doların Tahtı ve Çin'in 'Pepsi' Stratejisi
Zirvedeki gücün yükü ağırdır ve yaygın inanışın aksine, Pekin yönetimi yuanın doları tahtından ederek dünyanın baskın para birimi olmasını istemiyor. Dış İlişkiler Konseyi'nde (Council on Foreign Relations) Çin çalışmaları üzerine kıdemli uzman olan Zongyuan Zoe Liu, bu ay Foreign Affairs dergisinde kaleme aldığı makalede, Çin'in yuanı (renminbi) uluslararasılaştırmaya çalışırken, küresel rezerv para birimi olmanın getirdiği yükümlülükleri üstlenmek istemediğini belirtti.
Pekin'in bakış açısına göre görev, renminbiyi doların Coca-Cola'sına karşı Pepsi olarak konumlandırmaktır: Asla pazar lideri değil, ancak ihtiyaç anında işe yarar ve baskın olanı dürüst tutmaya fazlasıyla yetenekli.
Liu'ya göre, doların yerini tam anlamıyla alabilmek için açık sermaye piyasalarına ihtiyaç duyuluyor; ancak bu durum, Çin Komünist Partisi'nin sermayenin kime gideceği ve nasıl kullanılacağı üzerindeki kontrolünü tehdit edecektir. Çinli elitlerin birçoğu, yerel siyasi baskılara karşı bir tür sigorta olarak offshore dolar varlıklarına güveniyor.
Çin'in aslında doların zirvede kalmasını tercih ettiğini belirten Liu, yuanı yurt dışında teşvik etmenin asıl nedeninin ABD'nin finansal sistemi kendisine karşı bir silah olarak kullanmasını engellemek olduğunu vurguluyor. Bu durum, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından küresel finans sisteminden dışlanmasına benzer bir senaryoyu önleme çabasıdır.
Yeterince uluslararasılaşmış bir yuan ağı, baskın olmasa bile, ABD'nin gelecekte uygulayabileceği dolar bazlı yaptırımları baypas edebilir. Liu, 'Saygın bir ikinci, hatta önemli bir üçüncü sırada yer almak, doların fiili tekelini kırmak ve ABD'nin tek taraflı finansal yaptırım uygulama yeteneğini sınırlamak için yeterli olacaktır; üstelik bu, Çin'i para birimi üstünlüğünü sürdürme çabası ve maliyetinden de kurtarır' ifadelerini kullanıyor.
Küresel Para Birimi Gereksinimleri ve Çin'in Sınırları
Liu, Çin'in şu ana kadar 100'den fazla ülkedeki firmalar arasında ve giderek artan bir emtia piyasası yelpazesinde renminbi kullanımını kolaylaştırdığını belirtiyor. Haziran ayı itibarıyla, Çin'in Sınır Ötesi Bankalararası Ödeme Sistemi (CIPS), 191 ülkedeki 5.200'den fazla bankaya ödeme gönderebilen 1.829 katılımcıya ulaştı.
Yabancıların özgürce alıp satabileceği çok daha büyük bir renminbi varlık havuzu olmadan, renminbi doların yerini almaya yaklaşamaz.
Ancak Liu'ya göre bu, ABD hakimiyetindeki sistemin işlediği hacmin sadece küçük bir kısmını oluşturuyor. Küresel bir para birimi; fiyatlandırma, finansman, risk transferi ve yeniden yatırım gibi süreçleri de beraberinde getirir. Çinli ihracatçılar hala dolar üzerinden fatura kesiyor ve bunları Çin'e getirmeden hemen önce yuana çeviriyorlar. Ancak Pekin, yerel emtia borsalarında 'Çin fiyatları' veya yuan bazlı göstergeleri teşvik ediyor ve lityum konusunda bu başarıyı yakaladı.
Finansman aşaması da hız kazanıyor; Çinli bankalar, 2023 ile 2026'nın ortası arasında denizaşırı borçlulara verdikleri yuan kredilerini ikiye katladı. Çin Merkez Bankası ayrıca 32 yabancı merkez bankası ve para otoritesi ile para takası (swap) anlaşmaları imzaladı.
Yeniden yatırım ise zincirin en zayıf halkası olarak görülüyor. Liu, güçlü bir yuan ekosisteminin, alıcıların bakiyelerini yuana çevirmek yerine ellerinde tutmalarını ve yeniden yatırıma dönüştürmelerini gerektirdiğini savunuyor. Çin, yerel hisse senetlerine ve tahvillere denizaşırı erişimi genişletti ancak Pekin'in öngörülemez sermaye kontrolleri bir endişe kaynağı olmaya devam ediyor. Mart ayında yabancı yatırımcılar Çin tahvil piyasasının sadece %1,6'sını elinde tutarken, ABD tahvil piyasasında bu oran %27 seviyesindeydi.
Liu, 'Yabancıların özgürce alıp satabileceği çok daha büyük bir renminbi varlık havuzu olmadan, renminbi doların yerini almaya yaklaşamaz' diyor.
Petrodolardan Petroyuana: Yeşil Enerji Dönüşümü
Liu, 'petrodolar'ın doların küresel ticaretteki rolünü sabitlemesi gibi, yuanın da Çin'in kontrol ettiği temel bir malın ticaretine hakim olabileceğini öne sürüyor. Bu, kritik mineraller, temiz enerji ekipmanları ve yeşil enerji teknolojilerinde kullanılan elektrik altyapısı şeklinde olabilir.
Bu çatışma, petrodolar hakimiyetinin aşınması ve petroyuanın başlangıcı için kilit bir katalizör olarak hatırlanabilir.
Çin, yeşil tedarik zincirinin büyük bir kısmında üstünlük kurmuş durumda ve Çinli firmaların teknolojileri üzerine inşa edilmiş standartları teşvik ediyor. Liu, 'Eğer Çin, ölçek ve maliyet avantajlarını kullanarak rakiplerinin yetişmesini engeller ve bu endüstriyel ekosistem üzerindeki hakimiyetini pekiştirirse, bu temel ve ikamesi zor ihracat ürünlerini renminbi ile fiyatlandıracak kadar nüfuz kazanabilir. Bu da sonunda petrodoların yerini alabilecek bir 'yeşil yuan'ın temelini oluşturabilir' tahmininde bulunuyor.
Bu arada, İran savaşı, 1974'te Suudi Arabistan'ın petrolünü dolarla fiyatlandırmayı ve fazlasını ABD varlıklarına yatırmayı kabul ettiği anlaşmaya dayanan petrodolar sistemi üzerinde şüpheler uyandırdı. Washington, Suudi Arabistan'ın dolarlarını ABD'ye geri yatırması karşılığında krallığın güvenliğini garanti etmiş, bölgeye asker konuşlandırmış ve gelişmiş silahlar sağlamıştı.
Ancak Amerika'nın Orta Doğu'daki rolü bugün çok farklı görünüyor. İran'a yönelik 40 günlük yoğun bombardımana ve ticari gemilerin sürekli korunmasına rağmen, ABD Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği tam olarak normale döndüremedi. Aynı zamanda, İran'ın füze ve insansız hava aracı sürüleri ABD uçaklarına, radarlarına ve üslerine önemli zararlar verirken, Amerikan hava savunma sistemleri Körfez müttefiklerinin kritik enerji altyapısını tamamen korumakta yetersiz kaldı.
Deutsche Bank, Mart ayında yaptığı uyarıda, 'Körfez ekonomilerine verilen zarar, yabancı varlık tasarruflarının çözülmesini teşvik edebilir' dedi. 'Bu bağlamda, Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişinin yuan ile petrol ödemeleri karşılığında sağlanabileceğine dair raporlar yakından takip edilmelidir. Bu çatışma, petrodolar hakimiyetinin aşınması ve petroyuanın başlangıcı için kilit bir katalizör olarak hatırlanabilir.'
