Tarifelerin Ekonomik Maliyeti ve Enflasyon Etkisi
Washington, DC—ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'a dönüşünden bu yana geçen yaklaşık iki yıl içinde, İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden bu yana dünyaya büyük hizmetler sunan açık çok taraflı ticaret sistemini parçalayarak ilk döneminde kaldığı yerden devam etti. Onlarca ülkeye kapsamlı gümrük tarifeleri uyguladı; bunları defalarca artırıp düşürdü ve bireysel ürünler ile ülkeler üzerindeki oranları adeta bir hevesle değiştirdi. Sonuç olarak, ABD gümrük tarifeleri şu anda Büyük Buhran dönemindeki Smoot-Hawley tarifelerinden bu yana görülmemiş bir seviyede.
Trump'ın tarifeleri, yerli endüstrilere bir miktar koruma sağladı ancak bu, onlara bağımlı olan diğer sektörlerin pahasına gerçekleşti. Örneğin, çelik ithalatına uyguladığı yüzde 50'lik tarife, geçtiğimiz yıl içinde ABD'deki sıcak haddelenmiş çelik fiyatlarında ortalama yüzde 52'lik bir artışa katkıda bulundu. Bu durum, çelik üreticilerinin üretimini ve kârını artırırken, otomobil, tarım ekipmanları ve ev aletleri üreticilerine zarar verdi.
Hedefler ve Gerçekleşen Ekonomik Tablo
Trump'ın başlangıçta sunduğu hedefleri; istihdamı artırmak (özellikle imalat sanayinde), Amerika'nın cari işlemler ve ticaret açıklarını azaltmak ve ABD sanayi tabanını güçlendirmekti. Bu hedeflerin hiçbiri gerçekleşmedi ve enflasyon hız kazandı. ABD Merkez Bankası (Fed) New York şubesi araştırmacıları, Trump'ın tarifeleri olmasaydı, ABD'deki fiyatların 2026 yılında aslında hafif bir düşüş göstereceğini tespit etti. Bunun yerine fiyatlar hızla yükseldi; benzin fiyatları yüzde 34, fuel oil yüzde 74 arttı, bilgisayar yazılımı (yüzde 28) ve uçak biletlerinde (yüzde 22) önemli artışlar görüldü.
Yükselen fiyatlar Trump'ın popülaritesini sarsarken, tarifelerin uygulanma ve değiştirilme biçimindeki kaotik ve düzensiz yapı, dünya genelinde muazzam bir belirsizlik yarattı. Brookings Enstitüsü tarafından yapılan bir çalışma, Trump'ın tarife rejiminin 'önceki sistemden daha idari açıdan karmaşık ve daha az öngörülebilir' olduğunu ve tarifelerin süresi ile kapsamı konusunda çok az netlik bulunduğunu ortaya koydu. Yerli üretim kapasitesini ve pazarlık gücünü artırmayı amaçlayan bir çerçevenin, bu hedefleri baltalayan maliyetler ve istikrarsızlık getirebileceği belirtildi.
Ticaret Açığı ve İstihdam Verileri
Yüksek maliyetlere rağmen, ABD mal ticareti açığı azalmadı ve Ağustos ayı itibarıyla 114,7 milyar dolara yükseldi. Çin ile olan mal açığı yüzde 32 oranında daralsa da, diğer ülkelerden yapılan ithalatın bu düşüşü dengelemesiyle 2025 yılında toplam ticaret açığı 1,2 trilyon dolara çıktı.
İstihdam tarafında da büyük bir başarı sağlanamadı. İmalat sektörü istihdamı, 2024 yılındaki yüzde 0,7'lik düşüşün ardından 2025 yılında yüzde 1,2 oranında azaldı. ABD ekonomisinin diğer sektörleri, özellikle tarım, ülkelerin Trump'ın tarifelerine alternatif tedarikçilere yönelerek karşılık vermesi nedeniyle ağır darbe aldı.
Müttefiklerle İlişkiler ve Küresel Ticaretin Direnci
Trump'ın tarife hamleleri, ABD ekonomisine zarar vermenin yanı sıra Amerika'nın ticaret ortaklarının çoğunu da olumsuz etkiledi. Hasar, Çin'in çok ötesine geçerek daha önce güçlü müttefikler ve çok taraflı ticaret sisteminin destekçileri olarak görülen ülkelere kadar uzandı. Trump'ın ilk döneminde yeniden müzakere ettiği ve şu anda tekrar müzakere ettiği Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında Kanada ve Meksika'nın yaşadığı deneyimler buna örnektir. Garip bir şekilde Trump, zorla çalıştırma konusunda yeterince adım atmadıkları iddiasıyla Avustralya ve Birleşik Krallık'a da gümrük tarifelerini yükseltti.
Trump çok taraflı ticaret sistemine karşı savaşını yeniden başlattığında, eleştirmenler neredeyse oybirliğiyle tarifelerin ticaret ve cari açıkları azaltmak için hiçbir işe yaramayacağını, aksine sistemin kendisini baltalayacağını öngördüler. Ülkelerin kendi tarife artışlarıyla karşılık vermesi nedeniyle ticaret hacimlerinin düşeceğini tahmin ettiler.
Açık konusunda kesinlikle haklıydılar. Kazandığından fazlasını harcayan bir ülke, tanım gereği cari açık vermek zorundadır ve ticaret açığı bunun en büyük bileşenidir. Tarifeler, nispeten sabit kalan bu dengesizliği gidermedi.
Yine de umut için nedenler var. Çoğu ülke, Trump'ın tarife artışlarına misilleme yapma dürtüsüne direndi ve hem kendilerine hem de ABD'ye gelebilecek zararı sınırladı. Sonuç olarak, küresel ticaret ve ekonomik büyüme beklenenden daha iyi bir seyir izledi. Uluslararası Para Fonu (IMF), Nisan ayında küresel büyümenin 2025'teki yüzde 3,5 seviyesinden bu yıl yüzde 3'e yavaşlayacağını tahmin etmişti. Daha sonra, İran'daki savaş ve yakıt fiyatlarındaki artışa rağmen tahminini yüzde 3,1'e revize etti. Dünya Ticaret Örgütü ise 2026 yılı küresel ticaret büyüme tahminini yüzde 1,9'dan yüzde 3,9'a çıkararak iki katından fazla artırdı.
Gelecek Beklentileri ve Serbest Ticaretin Dönüşü
Bu gelişmeler, Trump Beyaz Saray'dan ayrıldıktan sonra ticaret ilişkilerinin düzeleceğine dair umut veriyor; özellikle de tarifelerinin Amerikalı seçmenler arasında ne kadar popüler olmadığı göz önüne alındığında. Anketler doğruysa ve Cumhuriyetçiler yaklaşan ara seçimlerde ağır bir yenilgi alırsa, ABD'li siyasetçiler daha fazla tarife artışını destekleme konusunda isteksiz olacaklardır. Uluslararası ticaretin direnci, kamuoyu baskısıyla birleştiğinde, tarife indirimlerine bile yol açabilir.
Eğer bu gerçekleşirse, düşük tarifelerin enflasyonu ve ekonomik belirsizliği azaltmaya yardımcı olduğu erdemli bir döngünün başlangıcı olabilir. Trump'ın hatalarını geri almak, ABD ve dünya ekonomisinin ihtiyaç duyduğu teşvik olabilir.
