Yapay Zeka Yatırımlarının Ekonomik Bilançosu
Econvitals, Fed'in FRB/US modelini kullanarak politika faizi artışları, vergi indirimleri veya petrol fiyatı şokları gibi senaryoları simüle eden bir Makroekonomik Simülatör kullanıma sundu. Bu analiz, söz konusu modeli kullanarak veri merkezi inşaatlarının ekonomi üzerindeki 'ya şöyle olsaydı' etkilerini inceliyor. Veri merkezi kurulumu, barış zamanı Amerikan tarihindeki en büyük yatırım genişlemelerinden biri olmaya adaydır.
Veri merkezi kurulumu tek başına GSYH'yi yalnızca yüzde 0,3 oranında artırmıştır; zira ithalat, ABD GSYH'sine doğrudan eklenmez veya işsizlik oranını düşürmez.
Fed'in kullandığı büyük ölçekli makroekonomik model (FRB/US) üzerinden yapılan simülasyonlara göre, bu genişlemenin ekonomi üzerindeki etkisi sanılandan daha düşüktür. Yatırımların büyük bir kısmı ithalata dayalı olduğu için, veri merkezi kurulumu tek başına GSYH'yi yalnızca yüzde 0,3 oranında artırmıştır; zira ithalat, ABD GSYH'sine doğrudan eklenmez veya işsizlik oranını düşürmez. Ancak buna eşlik eden borsa patlamasıyla birlikte, toplam etkinin GSYH'yi yüzde 0,6 oranında artırdığı ve işsizlik oranını yaklaşık 0,3 puan düşürdüğü görülmektedir. Borsa kazançlarının geri çekilmesi durumunda, bu büyümenin büyük bir kısmı da ortadan kalkabilir.
Talep Şokları ve Fed'in Para Politikası
Yapay zeka patlaması, hem veri merkezi kurulumu hem de buna bağlı borsa rallisi aracılığıyla ekonominin talep tarafında net bir şekilde kendini göstermektedir. Yapay zekanın sağladığı yüksek verimlilikle birlikte arz tarafında da küçük bir artış gözlemlenmeye başlanmıştır; ancak bu etkiler henüz analizlere dahil edilecek kadar büyük veya kesin değildir.
Bu talep şokları, Fed'in tam istihdam olarak değerlendirdiği ve enflasyonun hedefin üzerinde olduğu bir ekonomiye çarpmaktadır.
Bu talep şokları, Fed'in tam istihdam olarak değerlendirdiği ve enflasyonun hedefin üzerinde olduğu bir ekonomiye çarpmaktadır. İyi yönetilen bir para politikası, bu talebin aşırı ısınmaya yol açmasını engellemeye çalışır. Bu nedenle faiz oranları yükselmekte, bu da konut gibi faize duyarlı yatırım alanlarında bir engel oluşturmaktadır.
Tarihi Bir İnşaat ve Borsa Rallisi
Stijn Van Nieuwerburgh tarafından yapılan yakın tarihli bir çalışma, veri merkezi kurulumunun 1990'ların sonundaki telekom ve fiber optik ağlarının kurulumu gibi tarihi sermaye harcaması patlamalarından bile daha büyük olacağını tahmin etmektedir. Veri merkezleri ve bunları dolduran bilgisayar/iletişim ekipmanları için yapılan harcamalar, GSYH'nin yaklaşık yüzde 2,5'ine, yani yıllık yaklaşık 840 milyar dolara ulaşmıştır.
Yedi şirket, ChatGPT piyasaya sürüldüğünden bu yana ABD halka açık şirketlerinin değer artışının yaklaşık beşte ikisini oluşturuyor.
Borsa tarafında ise ChatGPT'nin piyasaya sürülmesinden bu yana, ABD halka açık şirketlerindeki değer artışının yaklaşık beşte ikisi sadece yedi şirketten kaynaklanmaktadır. Bu şirketlerin değeri üç kattan fazla artarken, piyasanın geri kalanı yalnızca yüzde 50 civarında yükselmiştir. İşletme yatırımları, bilgisayar ve veri merkezleri hariç tutulduğunda, 2023-24 döneminde GSYH'nin yüzde 16,8'inden yüzde 16,1'ine gerilemiştir.
İthalatın GSYH Üzerindeki Sınırlayıcı Etkisi
FRB/US modeli, 1996'dan beri Fed personeli tarafından tahmin ve politika analizi için kullanılan 284 denklemli bir yapıdır. Simülasyon, 2024 ortasında başlayan ve 2026'nın 3. çeyreğine kadar GSYH'nin yüzde 1,3'üne ulaşan veri merkezi yatırımlarını baz almaktadır. Bu yatırımların yüzde 75'inin ithal edildiği varsayılmaktadır.
Veri merkezi harcamaları GSYH'nin yüzde 1,3'üne ulaştı, ancak bunun yaklaşık 1 puanı ithal ekipmandan oluştu.
Sonuç olarak, veri merkezi patlaması GSYH'yi biraz yükseltmiş ve işsizliği biraz düşürmüştür, ancak etkiler sınırlıdır. 2026'nın 3. çeyreği itibarıyla GSYH, olması gerekenden yüzde 0,3 daha yüksektir. Harcamaların büyük kısmının yurt dışına sızması nedeniyle, Fed'in kuralı faizleri yalnızca onda bir oranında artırmıştır.
Borsa Patlamasının Önemi
Yapay zeka ile ilgili yedi şirketin (Nvidia, Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta, Broadcom ve Oracle) hisseleri, ChatGPT'den bu yana piyasanın geri kalanına kıyasla yaklaşık 11 trilyon dolar daha fazla değer kazanmıştır. Hanehalkı bu değerin yaklaşık 7,6 trilyon dolarına sahiptir. Servet etkisiyle bunun yüzde 3'ünün harcandığı varsayılırsa, bu durum GSYH'nin yüzde 0,7'sine denk gelen 230 milyar dolarlık bir tüketici harcaması artışı demektir.
Borsa patlaması, veri merkezi kurulumunun kendisinden daha büyük bir ekonomik olaydır.
FRB/US modeli, bu borsa kazancının 2026'nın 3. çeyreğine kadar tüketici harcamalarını GSYH'nin yaklaşık yüzde 0,4'ü kadar artırdığını göstermektedir. Veri merkezi kurulumu ve borsa kazancı birleştiğinde, GSYH yüzde 0,6 artmakta ve işsizlik oranı 0,3 puan düşmektedir.
Ticaret Açığı ve Gelecek Beklentileri
Yapay zeka patlamasının en büyük etkilerinden biri, ticaret açığının GSYH içindeki payının düşmesini engellemek olmuştur. Yatırım patlaması GSYH'ye yüzde 1,4 puan eklerken, tasarruflar yalnızca yüzde 0,1 puan artmıştır. Bu durum, cari dengenin GSYH'nin yüzde 1,25'i kadar düşmesine neden olmuştur.
Yapay zeka ekonomisi, veri merkezlerinden ziyade borsa ile ilgili bir hikayedir ve risk de tam olarak buradadır.
Geleceğe yönelik en büyük iki soru, inşaat patlamasının devam edip etmeyeceği ve verimliliğin artıp artmayacağıdır. Eğer yapay zeka ekonomiye katkı sağlamazsa, bu yatırımların parasallaştırılması zor olacaktır. Borsa genelinde yaşanacak yüzde 30'luk bir düşüş, büyümenin yüzde 1,5'e yavaşlamasına neden olabilir, ancak bu durum dahi sığ bir resesyon olarak bile nitelendirilemez.
