Yapay Zeka Altyapı Yatırımlarının Makroekonomik Etkisi
Her şey bilgisayara dönüşüyor gibi görünüyor. En azından şu anki ekonomik konjonktür tam olarak bunu işaret ediyor. ABD makroekonomik tablosunu yapay zeka altyapı inşasına akmakta olan devasa işletme yatırımlarını hesaba katmadan tartışmak imkansız hale geldi.
Gerçek GSYH, 3. çeyrekte yıllık bazda yüzde 3.4 oranında sağlam bir büyüme kaydetti ve piyasa beklentisi olan yüzde 3.2'ye yakın gerçekleşti. Detaylar manşet rakamından bile daha güçlüydü.
Yalnızca büyük bulut sağlayıcılarına (hyperscalers) odaklandığımızda bile tablo netleşiyor; Amazon, Microsoft, Alphabet ve Meta'nın; Grafik İşlemci Birimi (GPU) destekli veri merkezleri, bu tesislerin arazileri, binaları, soğutma sistemleri ve elektrik enerjisi dahil olmak üzere yalnızca bu yıl yapay zeka bağlantılı sermaye harcamalarına en az 700 milyar dolar harcaması öngörülüyor.
Daha fazla kanıt ise açıklanan ABD GSYH raporunda açıkça görülüyor. Morgan Stanley, yapay zekaya dayalı yatırımların üçüncü çeyrekteki büyüme oranına net 1.6 yüzde puan gibi çok büyük bir katkı sağladığını tahmin ediyor (ithalatın yarattığı 0.7 puanlık çip ve ekipman kaynaklı yavaşlama düşüldükten sonra dahi bu oran korunuyor).
Tüketici Harcamaları ve Veri Merkezi İnşasında Rekor Artış
First Trust ekonomisti Brian Wesbury'nin derlediği verilerin özeti şu şekildedir: Kişisel harcamalar üçüncü çeyrekte ekonomik büyümenin kilit sürücüsü oldu ve son bir yıldaki yüzde 2.5'lik artışın oldukça üzerine çıkarak yüzde 3.8 oranında büyüme kaydetti. Bununla birlikte, yapay zeka ve veri merkezi inşası da son derece önemli bir faktör olmaya devam ediyor.
Yapay zeka, son bir yılda tahmini 0.4 yüzde puan değerinde pozitif bir refah etkisi yaratarak ABD tüketici harcamalarının büyümesini de destekledi.
Veri merkezi inşaat faaliyetleri yüzde 127 oranında devasa bir hızla büyürken, bilgi işleme ekipmanlarına yapılan ticari yatırımlar yüzde 37.3, yazılım yatırımları yüzde 9.6 ve Ar-Ge harcamaları yüzde 7.6 oranında artış gösterdi.
Bu hikayenin tüketici harcamaları boyutu da aslında doğrudan bir yapay zeka hikayesidir. Goldman Sachs bu durumu şu sözlerle özetliyor: 'Yapay zeka, son bir yılda tahmini 0.4 yüzde puan değerinde (veya GSYH'nin yüzde 0.25'ine denk gelen) pozitif bir refah etkisi yaratarak ABD tüketici harcamalarının büyümesini de destekledi.'
Bilgi Ekonomisi ve Bilgisayar Çiplerinin Anatomisi
Peki bütün bu para aslında ne satın alıyor? Muhtemelen düşündüğünüz şekilde olmasa da, bu harcamalar nihayetinde bilgi işleme kapasitesi satın alıyor. Bunu açıklayalım: Nvidia'nın en yeni ve en gelişmiş grafik işlem birimlerini (GPU) ele alalım.
Eğer durup düşündüğünüzde, aslında kumun düşünmesini sağlamanın bir yolunu bulmuş durumdayız.
İnsan zihninin bu harika ürünleriyle dolup taşan devasa depolar —en büyük yapay zeka veri merkezleri artık bunlardan yüz binlercesini barındırıyor— Yapay Zeka Devrimi'ne güç veriyor. Her biri yaklaşık 50.000 dolara mal olan bu GPU'ların, medeniyetimizin seri olarak ürettiği en karmaşık nesneler olup olmadığını yüzde 100 kesinlikle söyleyemem, ancak kesinlikle bu unvanın en güçlü adayları arasında yer alıyorlar.
Yüz milyarlarca transistor, nanometre merkeze sahip ölçeklerde silikon dilimleri üzerine kazınıyor. Google DeepMind kurucu ortağı Demis Hassabis'in ifade ettiği gibi: 'Durup düşündüğünüzde, aslında kumun düşünmesini sağlamanın bir yolunu bulmuş durumdayız.'
Atomların Düzenlenmesi ve Ekonomik Değer
Şimdi bir an için bir elektrik dalgalanmasının bu harika cihazlardan birini bozduğunu hayal edin. Bir anda, bu pahalı teknoloji harikası tamamen işe yaramaz bir kağıt ağırlığına, tam anlamıyla bir hurda yığınına dönüşür. Oysa fiziksel olarak hiçbir şey gerçekten kaybolmamıştır, değil mi? Bozulmuş çip, çalışan çip ile temelde aynı sayıda atomu içerir. Hemen hemen aynı ağırlıktadırlar.
Atomların fiziksel düzenlenmesi, bazı iktisadi düşünürlerin bilgi olarak adlandırdığı şeydir.
İkisi arasındaki tek gerçek fark, bu atomların nasıl düzenlendiğidir. Ve değerin ani ortadan kayboluşunu açıklayan şey, tam olarak bu atomik düzenlemedeki farklılıktır. Atomların fiziksel düzenlenmesi, bazı iktisadi düşünürlerin 'bilgi' olarak adlandırdığı şeydir.
Bu atomik düzen değiştirildiğinde, örneğin kum bir mikroçipe dönüştürüldüğünde, bilgide bir değişim gerçekleşmiş demektir. Artan bu entelektüel ve yapısal karmaşıklığın içine hatırı sayılır bir ekonomik değer gömülmüştür. Bu konuya dair daha fazla detay, César Hidalgo'nun 'Why Information Grows: The Evolution of Order, from Atoms to Economies' adlı eserinde bulunabilir.
Ekonomik Büyümenin Üç Temel Faktörü: Madde, Enerji ve Bilgi
Bu perspektiften bakıldığında bilgi; madde ve enerji ile birlikte ekonomik büyümenin üç temel faktöründen biridir. Geleneksel ekonomide ise temel unsurlar emek, sermaye ve fikirlerdir. Her iki yaklaşım da doğrudur, ancak farklı analitik çerçeveler sunarlar.
Bir ekonominin işleme ve hesaplama kapasitesi ne kadar büyükse, yüksek karmaşıklığa sahip ekonomik faaliyetler üretme yeteneği de o kadar yüksek olur.
Bilgi işlemeyi ekonomilerin yaptığı iş olarak düşünürseniz, bir ekonominin işleme ve hesaplama kapasitesi ne kadar büyükse; GPU, yeniden kullanılabilir roket veya mRNA aşısı gibi yüksek karmaşıklığa sahip ekonomik faaliyetler üretme yeteneği de o kadar yüksek olur. 'Çok Fazla Bilgi' ekonomisi diye bir kavram mevcut değildir.
2023 yılında kitabımın okuyucularından, 25 trilyon dolarlık Amerikan ekonomisini (aslında o dönemde reel olarak 21 trilyon dolardı) bir süper bilgisayar, hatta yaşayan bir süper bilgisayar olarak düşünmelerini istemiştim. Devreleri insanlardan ve birbirleriyle olan etkileşimlerinden örülmüştür.
Canlı Bir Süper Bilgisayar Olarak Amerikan Ekonomisi
Bu ağ; firmaların, şehirlerin, eyalet hükümetlerinin ve üniversitelerin, insanlara daha fazla değer katan formlara dönüştürme kapasitesine sahip yoğun bir ağda birbirine bağlandığı bir yapıdır. (Görünen o ki, en iyi sonuçları elde etmek için yapay zeka ajanlarının da birlikte çalışması gerekiyor.)
Kamu politikası; bilgi üretebilen, eğitilmiş, sağlıklı insanları yetiştirmeye yardımcı olmalıdır.
Bu süreç, olağanüstü ölçekte bir refah üretir. Yazdığım gibi: 'Kamu politikası; bilgi üretebilen, eğitilmiş, sağlıklı, bilgiyi kolayca edinebilen ve çeşitli ağlar aracılığıyla birbirine bağlanarak karmaşık, bilgi yoğun hayal gücü kristalleri üretebilen çok sayıda insanı yetiştirmeye yardımcı olmalıdır.'
Ancak bugün, Amerikan ekonomisinin bir süper bilgisayar olduğu yönündeki metaforum tam anlamıyla literal (gerçek) bir duruma evriliyor; çünkü yapay zekanın fiziksel tezahürü devasa bir ekonomik rol üstleniyor. Tabii ki, yapay zeka altyapısına tüm bu parayı harcayan herkes, arkasındaki yapay zeka modellerinin çok daha fazla değer yaratmasını bekliyor.
Verimlilik İstatistikleri ve Şirketlerin Yapay Zeka Entegrasyonu
Goldman Sachs bu durumu yine şu şekilde değerlendiriyor: 'Kendi temel senaryomuz, yapay zeka yatırımlarının nihayetinde daha yüksek verimlilik ve ekonominin tamamına yayılan karlar şeklinde karşılığını vereceği yönündedir.'
Yapay zekadaki bu bolluğun, küresel ekonominin her sektörünü hızla dönüştüreceğine inanıyoruz.
Ancak henüz bu durum gerçekleşmiş değil. Yapay zekanın geniş verimlilik istatistiklerinde doğrudan görünür olup olmadığı belirsizliğini koruyor. Şirketlerin bu teknolojiyi operasyonel açıdan anlamlı bir şekilde nasıl kullanacakları konusunda hala ne kadar zorlandıklarına baktığınızda bu hiç de şaşırtıcı değildir.
Anthropic, yakın zamanda yaptığı halka arz (IPO) başvurusunda, yapay zekanın dünyayı nasıl değiştireceğine dair geniş iddialarda bulunuyor: 'Yapay zekadaki bu bolluğun, sanayileşmenin, elektriğin, yarı iletkenlerin ve internetin etkisinden çok daha büyük yollarla küresel ekonominin her sektörünü hızla dönüştüreceğine inanıyoruz.'
Şirketler İçin Henüz Erken Aşama ve Gerçekçi Vaka Çalışmaları
Ve yine de Anthropic tarafından sağlanan gerçek dünyadaki iş kullanımı vaka çalışmalarına baktığınızda, sundukları sonuçların oldukça mütevazı olduğu görülüyor. Yapay zeka kullanımından elde edilen net, ölçülebilir yatırım geterileri veya gelir artışları son derece sınırlıdır.
İşletmelerin hala dağıtımın erken aşamalarında olduğuna inanıyoruz ve çoğu bilgi çalışanın henüz bu gücü tam olarak deneyimlemediğini düşünüyoruz.
Aslına bakarsanız şirketin kendisi de şu açıklamayı yapıyor: 'İşletmelerin hala dağıtımın erken aşamalarında olduğuna inanıyoruz ve çoğu bilgi çalışanın öncü yapay zekanın başarmalarına yardımcı olabileceklerini henüz tam olarak deneyimlemediğini düşünüyoruz.'
Her şey bir noktada gerçekten bilgisayara dönüşebilir, ancak henüz o noktada değiliz.
