Ekonomik Görünüm ve Para Politikası Duruşu
Federal Rezerv (Fed) Guvernörü Christopher J. Waller, Londra'da düzenlenen Bank of England Watchers Konferansı'nda yaptığı konuşmada, ABD ekonomisinin geleceğine ve para politikasının olası seyrine dair önemli değerlendirmelerde bulundu. Waller, ABD ekonomisinin güçlü bir şekilde büyüdüğünü ve işgücü piyasasının istihdamı uzun vadeli oranına yaklaştırdığını belirtti. Ancak enflasyonun hala çok yüksek seyrettiğini vurgulayan Waller, enflasyonu orta vadede yüzde 2 hedefine döndürmek için para politikasında daha fazla sıkılaşmaya ihtiyaç duyulacağını ifade etti.
Waller, Federal Açık Piyasa Komitesi'nin (FOMC) son toplantısında politika faizini sabit tutma yönünde oy kullanmasının gerekçelerini de açıkladı. Komite'nin olası bir sıkılaşma konusundaki iletişiminin finansal piyasalar tarafından zaten fiyatlandığını belirten Waller, bu tür bir iletişimin net ve güvenilir olması durumunda, faiz artışlarının ardışık toplantılarda yapılmasının zorunlu olmadığını savundu. Ancak, vaat edilen artışların makul bir süre içinde gerçekleştirilmesinin piyasa beklentilerini yönetmek açısından kritik olduğunu ekledi.
GSYH Büyümesi ve Tüketici Harcamaları
Ekonomik çıktıların sağlıklı bir hızda büyümeye devam ettiğini belirten Waller, reel gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) üçüncü çeyrekte, güçlü tüketici harcamaları ve sağlam yatırımların desteğiyle yıllık bazda yüzde 3,4 oranında arttığını hatırlattı. Tüketimdeki bu artışta yükselen borsa performansının, yatırımlarda ise özellikle yapay zeka (AI) altyapısına yönelik yüksek teknoloji ekipman harcamalarının etkili olduğu ifade edildi.
Tüketim artışı yükselen bir borsa tarafından desteklendi ve işletmelerin yatırımları, özellikle yapay zeka (AI) kurulumuyla ilişkili yüksek teknoloji ekipmanlarında hızla artmaya devam etti.
Waller, mevcut çeyrekte GSYH büyümesinin bir miktar yavaşlamasını beklediğini dile getirdi. Tüketici harcamalarının hanehalkı geliri ve servetiyle daha uyumlu seviyelere gerileyeceğini öngören Guvernör, buna rağmen ekonomik çıktının sağlam bir tempoda büyümeye devam edeceği görüşünü koruyor.
İşgücü Piyasasında Dinamizm Kaybı: 'Düşük İşe Alım, Düşük İşten Çıkarma'
İşgücü piyasasının sağlam duruşunu koruduğunu belirten Waller, Ekim ayında işsizlik oranının yüzde 4,1 seviyesinde gerçekleştiğini kaydetti. Aylık bazda dalgalanma gösteren istihdam verilerine rağmen, 6 ve 12 aylık ortalama bordrolu çalışan artışının ayda 80.000 civarında olduğunu ve bunun işgücü arz ve talebinin dengede olduğu görüşüyle tutarlı olduğunu belirtti.
Eğer anneniz hastanede olsaydı ve doktor size durumunun stabil olduğunu söyleseydi rahatlardınız ama onun sağlıklı olduğunu söylemezdiniz. İşgücü piyasasındaki bu düşük işe alım ve düşük işten çıkarma dengesinin, üretkenlik artışı için önemli olan dinamizmin bir kısmını kaybetmiş olmasından endişe ediyorum.
Ancak Waller, işgücü piyasasını bir yılı aşkın süredir 'düşük işe alım, düşük işten çıkarma' dönemi olarak tanımladı. Hem işten ayrılma hem de işe alım oranlarının pandemi öncesine göre kalıcı bir şekilde düşük seyrettiğini ifade eden Waller, bu durumun ekonomik dinamizm açısından risk oluşturabileceğine dikkat çekti. Waller, 'Stabil bir işgücü piyasası, mutlaka sağlıklı bir işgücü piyasası anlamına gelmez' diyerek, dinamizm kaybının üretkenlik artışı ve reel ücretler üzerinde baskı yaratabileceği uyarısında bulundu.
Dinamizm Kaybının Nedenleri ve Uzun Vadeli Etkileri
Waller, işgücü piyasasındaki bu durgunluğun birkaç nedeni olabileceğini belirtti. Bunlardan ilki, işgücünün yaşlanması ve eğitim seviyesinin artması gibi uzun vadeli trendlerdir. Yaşlı ve daha eğitimli çalışanlar genellikle daha az iş değiştirme eğilimindedir. Ancak veriler, bu faktörler hesaba katıldıktan sonra bile dinamizmin beklenenden düşük olduğunu gösteriyor.
Yapay zeka (AI), gümrük tarifeleri, göçmenlik politikası ve uygulamalarındaki değişiklikler ile ekonomik görünüme dair genel belirsizlik, işletme planlamasını özellikle zorlu hale getirdi.
Diğer bir neden ise 2025 başından bu yana artan ekonomik belirsizliklerdir. Yapay zeka (AI) teknolojisindeki gelişmeler, gümrük tarifeleri, göçmenlik politikalarındaki değişiklikler ve genel ekonomik görünümdeki belirsizlik, işletmelerin işe alım planlarını ertelemesine neden oluyor. Ayrıca, pandemi dönemindeki yoğun iş değiştirme dalgasının ardından çalışanların mevcut pozisyonlarında daha uzun süre kalma eğilimi gösterdiği düşünülüyor. Waller, bu durumun özellikle gençlerin ve işgücüne yeni katılanların iş bulmasını zorlaştırdığını ve uzun süreli işsizlik oranlarını artırdığını vurguladı.
Enflasyonla Mücadele ve Faiz Artışı Sinyali
Konuşmasının sonunda enflasyon konusuna odaklanan Waller, Eylül ayı verilerinin 'kötü' olduğunu ve hiçbir teselli edici yanı bulunmadığını söyledi. Fed'in hedeflediği kişisel tüketim harcamaları (PCE) enflasyonunun Eylül'de yıllık yüzde 3,7'ye, çekirdek PCE'nin ise yüzde 3,1'e yükseldiğini belirtti. Özellikle çekirdek mal fiyatları ve konut dışı hizmet fiyatlarındaki artışın geniş bir alana yayılmasından endişe duyduğunu ifade etti.
Eylül enflasyon verileri kötüydü. Hiçbir teselli edici yanı yoktu. PCE enflasyonu Eylül'de aylık yüzde 0,5, son 12 ayda ise yüzde 3,7 arttı. Bu rakamlar çok yüksek.
Waller, Ekim ayı tüketici fiyat endeksi (CPI) verileri ne yönde gelirse gelsin, Aralık ayındaki FOMC toplantısında 25 baz puanlık bir faiz artışını destekleme eğiliminde olduğunu açıkladı. Ancak enflasyonun beklentilerin üzerinde gelmesi durumunda, 50 baz puanlık daha güçlü bir hamlenin de değerlendirilmesi gerektiğini savundu. Waller, 'Sadece 25 baz puan artırmak kredibilitemizi riske atabilir, bu almak istediğim bir risk değil' diyerek kararlılığını vurguladı.
Enerji Fiyatları ve Jeopolitik Risklerin Enflasyona Etkisi
Waller, enerji fiyatlarındaki baskıların enflasyona geçişkenliğinin geçmişe göre daha kalıcı olabileceğine dair araştırmalara atıfta bulundu. Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiğinin İran saldırılarına karşı korunması için gereken sigorta ve operasyonel maliyetlerin petrol fiyatlarını varil başına 20 ila 30 dolar artırdığı bildiriliyor. Ayrıca, rafineri kapasitelerindeki kısıtlamalar nedeniyle dizel fiyatlarının yüksek kalmaya devam etmesi bekleniyor.
Hürmüz Boğazı'ndan geçen tanker trafiği büyük bir maliyetle hareket ediyor. İran saldırılarına karşı korunmak için gereken sigorta ve gemiden gemiye petrol transferi, petrol fiyatlarını varil başına 20 ila 30 dolar artırıyor.
Fed personelinin yaptığı analizler, enerji şoklarının çekirdek enflasyon üzerindeki etkisinin 2027 yılına kadar sürebileceğini gösteriyor. Waller, bu durumun enflasyonla mücadeleyi daha karmaşık hale getirdiğini ve para politikasında ihtiyatlı ama kararlı bir duruş gerektirdiğini belirterek sözlerini tamamladı.
