Enerji Piyasalarındaki Çalkantı ve Petrol Fiyatları
İran'ı kapsayan savaşın Amerika Birleşik Devletleri ekonomisi üzerindeki ekonomik sonuçları, artan benzin fiyatları ve enerji maliyetlerinin çok ötesine uzandı. Kalıcı olarak yüksek kalan petrol fiyatları, tırmanan enflasyon beklentileri, yükselen tahvil getirileri ve hem hükümet hem de hanehalkları için pahalılaşan finansman koşulları, artık ABD borsasını da etkileyen bir ekonomik baskılar zinciri yarattı.
Savaşın yeniden başlaması ve küresel petrol arzındaki yeni kesintiler ham petrol fiyatlarını varil başına 150 doların üzerine çıkarabilir.
Borsa piyasasının Donald Trump yönetiminin ekonomik performansını göstermek için kullandığı temel göstergelerden biri olduğu bir dönemde, majör ABD borsa endekslerindeki düşüşler ve büyük teknoloji şirketlerindeki hisse senedi kayıpları, ülkenin ekonomik görünümüne dair endişeleri artırdı.
Bazı analizler teknoloji ve yapay zeka hisselerindeki düşüşü Demokratların veri merkezi operasyonlarına yönelik yeni düzenleme ihtimaline bağlasa da, enerji ve tahvil piyasalarındaki gelişmeler daha geniş makroekonomik baskıların da rol oynadığını gösteriyor. Daha yüksek enerji ve finansman maliyetleri; hükümet bütçelerini, ticari faaliyetleri ve Amerikan tüketicilerinin satın alma gücünü birçok farklı kanal üzerinden etkileyebiliyor.
İran ile yaşanan savaşın ABD ekonomisini etkilediği ana kanallardan biri enerji piyasasıdır. Petrol fiyatlarının varil başına 85 ila 100 dolar aralığında kalması ve varil başına yaklaşık 117 dolarlık zirveler görmesi, tüketiciler ve işletmeler için enerji maliyetlerini artırdı.
Yükselen benzin fiyatları Amerika Birleşik Devletleri'nde özellikle önem taşıyor çünkü enerji, hanehalkı harcamalarının doğrudan bir payını oluşturuyor. Daha yüksek yakıt fiyatları nakliye maliyetlerini artırabilir ve diğer mal ve hizmetlerin fiyatlarını kademeli olarak yukarı itebilir. Amerikan hanehalklarının COVID-19 pandemisinin ardından yüksek yaşam maliyetleriyle karşılaşmaya devam ettiği bir dönemde, enerji fiyatlarındaki yeni bir artış satın alma güçlerini daha da zayıflatabilir.
Ancak savaşın neden olduğu arz kesintileri, yüksek petrol fiyatlarının arkasındaki tek faktör olmadı. Çin'in petrol talebindeki toparlanma da bu eğilime katkıda bulundu. Çin, günlük yaklaşık 12 milyon varil olan petrol ithalatını bir ara 6 milyon varile düşürdükten sonra, 2026 yılının Temmuz ve Ekim ayları arasında ithalatını yeniden günlük yaklaşık 9 milyon varile çıkardı.
Çin'deki talep artışı ile arz kesintilerinin aynı anda gerçekleşmesi küresel petrol piyasasına ek baskı sarf etti. Bölgesel petrol tesislerine düzenlenen saldırılar, Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı Boru Hattı'ndaki hasarlar, Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan petrol sevkiyatlarındaki aksamalar ve bazı ülkelerin petrol stoklama talebini artırması piyasa koşullarını etkileyen diğer faktörler arasındaydı.
Amerika Birleşik Devletleri'nde büyük rafineri bakımlarındaki gecikmeler de petrol ürünleri arz ve talep dengesini karmaşık hale getirdi. G7 ülkelerinin stratejik rezervlerinden yaklaşık 140 milyon varil serbest bırakması bile petrol fiyatlarında belirgin bir düşüş sağlamaya yetmedi ve enerji piyasasındaki eş zamanlı baskıların şiddetini gözler önüne serdi.
40 Trilyon Dolarlık Borç Yükü ve ABD Hazine Tahvilleri
Yükselen petrol fiyatlarının önemi, daha yüksek enerji maliyetlerinin ötesine geçmektedir. Kalıcı olarak yüksek kalan fiyatların en büyük sonuçlarından biri, enflasyon beklentilerinin şiddetlenmesi ve federal hükümeti finanse etmede merkezi bir rol oynayan ABD tahvil piyasası üzerindeki etkisidir.
Faiz oranlarındaki her bir yüzde puanlık artış, borç stokunun tamamına yansıması halinde hükümete yaklaşık 400 milyar dolar ek maliyet getirebilir.
ABD federal hükümeti yaklaşık 40 trilyon dolarlık borç ve yıllık yaklaşık 2 trilyon dolarlık bütçe açığı ile karşı karşıyadır. Ekonomik analizlerde yer alan rakamlara göre, yıllık hükümet harcamalarının yaklaşık 7.5 trilyon dolar olduğu tahmin edilirken, gelirler yaklaşık 5.5 trilyon dolar seviyesinde bulunuyor.
Hükümet gelirleri ile harcamaları arasındaki büyük fark, Washington'ın sürekli tahvil ihracına olan bağımlılığını artırdı. ABD hükümet harcamalarının önemli bir kısmı bu nedenle borçlanma ve ABD Hazine kıymetlerinin satışı yoluyla finanse ediliyor.
Bu koşullar altında, artan enflasyon beklentileri ve ekonomik riskler, yatırımcıların ABD devlet tahvili satın almak karşılığında daha yüksek getiri talep etmesine yol açabilir. Daha yüksek tahvil getirileri ise kademeli olarak hükümetin yeni borç ihraç ederken ve vadesi gelen yükümlülüklerini yeniden finanse ederken borçlanma maliyetlerini artırır.
Son gelişmelerden önce yaklaşık %4.2 civarında seyreden 10 yıllık ABD Hazine kıymetlerinin getirisi bir ara yaklaşık %5.36 seviyesine yükseldi. Finansal piyasalar üzerindeki etkisinin ötesinde bu artış, ABD ekonomisi genelinde daha yüksek finansman maliyetlerinin sinyalini verdi.
Daha yüksek tahvil getirileri, federal hükümetin mevcut borcu üzerindeki faiz ödemelerini kademeli olarak artırabilir. ABD hükümeti halihazırda halkın elindeki borç için yıllık yaklaşık 1 trilyon dolarlık faiz gideri harcamaktadır ve artan finansman oranları önümüzdeki yıllarda bu rakamı daha da yukarı itebilir.
Analizde yer alan bir tahmine göre, faiz oranlarındaki her bir yüzde puanlık artış, borç stokunun tamamına tam olarak yansıtılması durumunda hükümet maliyetlerine yaklaşık 400 milyar dolar ekleyebilir.
Bu durum, hükümetin büyük bütçe açığı göz önüne alındığında özellikle önem taşımaktadır. Daha yüksek faiz giderleri kamu kaynaklarının daha büyük bir kısmını tüketmekte, rutin harcamalar, destek programları ve kamu yatırımları için daha az mali alan bırakmaktadır.
Bu nedenle savaşın ekonomik maliyeti, yalnızca askeri teçhizata verilen zararı veya askeri operasyonların doğrudan masraflarını hesaplayarak değerlendirilemez. Artan borçlanma ve hükümet finansman maliyetleri de savaşın ekonomik sonuçlarının ABD finansal sistemini etkileyebileceği önemli bir kanaldır.
Hanehalklarının Artan Borçlanma Maliyetleri ve Tüketici Kredileri
Yüksek faiz oranları yalnızca ABD hükümetini etkilememektedir. Amerikan ekonomisi büyük ölçüde kredi ve finansmana dayanmaktadır; hanehalkları ev ve araç satın almak, hatta günlük masraflarının bir kısmını karşılamak için kredi ve kredi kartı kullanmaktadır.
Daha yüksek faiz oranları, nüfusun büyük bir kesimi için krediye erişimi pahalı hale getiriyor ve borçlanma maliyetlerini yukarı taşıyor.
Bu koşullar altında daha yüksek faiz oranları, nüfusun büyük bir kesimi için krediye erişimi daha pahalı hale getirmektedir. 10 yıllık ABD Hazine getirilerinin %5 civarına yükselmesiyle birlikte, sıradan tüketiciler için borçlanma oranları da %8 ila %12 aralığına ulaşabilir, ancak gerçek oranlar kredinin türüne ve borçlunun kredi profiline göre değişiklik gösterir.
Bazı kredi kartlarındaki faiz oranları da yaklaşık %25 seviyesine ulaştı. Belirlenen ödemesiz dönem içinde bakiyelerin tamamen ödenmesi durumunda bazı kartlar faiz uygulamasa da, ödenmemiş bakiyelerini kapatamayan tüketiciler yüksek finansman maliyetleriyle karşı karşıya kalmaktadır.
Daha pahalı borçlanma, ev ve araba alımlarını giderek zorlaştırabilir. Günlük masrafları karşılamak için kredi kullanmak da daha maliyetli hale gelmekte ve potansiyel olarak hanehalklarını harcamalarını kısmaya zorlamaktadır. Hanehalkı tüketimindeki bir düşüş ise yurtiçi talebi zayıflatabilir ve ABD ekonomisi üzerindeki resesyon baskılarını artırabilir.
Borsa Piyasaları ve Teknoloji Hisselerinde Yaşanan Düşüşler
Borsa piyasası, ekonomik baskıların iletildiği bir diğer kanaldır. Yüksek tahvil getirileri genel olarak hisse senetlerinin göreceli cazibesini azaltır çünkü yatırımcılar borsa ile ilişkili riskleri üstlenmeden, daha düşük riskli devlet tahvillerinden daha yüksek getiri elde edebilirler.
NVIDIA, AMD ve Microsoft gibi dev teknoloji şirketlerinin hisseleri %10 ile %17 arasında değişen oranlarda değer kaybetti.
Aynı zamanda, artan finansman maliyetleri şirketlerin büyüme planlarını ve gelecekteki karlılığını etkileyebilir. Bu durum, değerlemeleri büyük ölçüde gelecekteki gelir beklentilerine ve uzun vadeli yatırım getirilerine dayanan teknoloji ve yapay zeka şirketleri için özellikle önem taşımaktadır.
Bu nedenle majör teknoloji hisselerindeki düşüşler yalnızca veri merkezi operasyonlarına yönelik olası düzenleme endişelerine bağlanamaz. Daha yüksek faiz oranları, artan sermaye maliyetleri ve hatırı sayılır yapay zeka yatırımlarının getirilerine ilişkin belirsizlikler de bu şirketlerin değerlemelerini baskılayan faktörler arasındadır.
Piyasadaki son düşüş döneminde NVIDIA, AMD, Intel, Microsoft ve Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) gibi şirketlerin hisseleri de önemli düşüşler yaşadı. Bu hisselerden bazılarına ait kayıpların yüzde 10 ile 17 arasında olduğu bildirildi. Nasdaq-100 endeksi de yaklaşık %6.5 düşerken, Japonya'nın Nikkei 225 ve Güney Kore'nin KOSPI endeksleri incelenen işlem seanslarında yaklaşık %6'şar oranında geriledi.
Bu gelişmeler, ABD piyasalarında ortaya çıkan finansal baskıların ülke sınırlarının ötesine uzanabileceğini ve diğer büyük ekonomilerdeki borsaları etkileyebileceğini göstermektedir.
Japonya'nın Durumu ve ABD Tahvil Piyasası Üzerindeki Etkileri
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yurtiçi gelişmelerin yanı sıra, Japonya'nın ekonomik koşullarındaki değişiklikler de ABD Hazine piyasasını etkileyebilir. Japonya yaklaşık üç onlar yıl boyunca sıfıra yakın faiz oranları ve çok düşük enflasyon tecrübe etti; bu koşullar carry trade işlemlerini kolaylaştırmaya yardımcı oldu.
Japonya'daki faiz artışları ve azalan talep, ABD Hazine tahvilleri üzerinde ek bir baskı yaratıyor.
Bu düzenleme kapsamında Japon yatırımcılar iç pazarlarında düşük faiz oranlarıyla borçlanarak fonları ABD devlet tahvilleri de dahil olmak üzere daha yüksek getirili varlıklara yatırdılar.
Yaklaşık 1.1 trilyon dolarlık ABD devlet borcu varlığıyla Japonya, ABD Hazine kıymetlerinin en büyük yabancı sahiplerinden biridir.
Ancak Japonya'da artan enflasyon ve Japonya Merkez Bankası'nın (BOJ) faiz oranlarındaki artışlar, ucuz iç borçlanmanın ve yabancı varlıklara yatırım yapmanın cazibesini azalttı.
İthal enerjiye büyük ölçüde bağımlı bir ülke olan Japonya da yüksek petrol fiyatlarından ve enerji piyasasındaki aksamalardan etkilenmektedir. Artan enerji ithalat maliyetleri enflasyonist baskıları şiddetlendirebilir ve ülkenin para politikasını etkileyebilir.
Japonya'daki daha yüksek faiz oranları, yurtiçi varlıklar ile ABD Hazine kıymetleri arasındaki getiri farkını daraltarak Japon yatırımcıların Amerikan tahvillerini satın alma teşvikini azaltmaktadır. ABD borcunun en büyük yabancı sahiplerinden birinden gelen talebin düşmesi, Hazine piyasasına ek baskı uygulayabilir.
Bu bağlamda, Trump yönetiminin Japon yeninin değerini destekleme çabalarına dair raporlar ortaya çıktı. Analiz, bu desteğin yalnızca Japonya ekonomisine yardım etmekle kalmayıp aynı zamanda ABD tahvil piyasasında istikrarı korumak ve Japon yatırımcıların Hazine menkul kıymetlerine sürekli yatırım yapmasını teşvik etmekle bağlantılı olduğunu belirtti.
Trump Yönetiminin Politika İkilemi: Enflasyon mu Borçlanma Maliyeti mi?
Tüm bu gelişmeler bir araya geldiğinde, ABD'li karar alıcıları zor bir konuma sokmuştur. Faiz oranlarını düşürmek hükümet, işletmeler ve hanehalkları için finansman maliyetlerini azaltabilir. Ancak yüksek enerji fiyatlarından kaynaklanan enflasyonist baskılar devam ettikçe, daha yüksek enflasyon olasılığı bir endişe kaynağı olmaya devam ediyor.
Savaşın ekonomik sonuçları, daha yüksek enerji fiyatları ve doğrudan askeri harcamaların çok ötesine uzanarak birbirine bağlı krizler yaratıyor.
Buna karşılık, faiz oranlarını yüksek tutmak veya tekrar yükseltmek enflasyon beklentilerinin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir, ancak hükümet ve hanehalkları için borçlanma maliyetlerini artırırken finansal piyasalar ve ekonomik aktivite üzerinde ek baskı oluşturacaktır.
Hükümet harcamalarını azaltmak, karar alıcıların sahip olduğu bir diğer seçenektir. Ancak kamu hizmetlerindeki kesintiler siyasi kısıtlamalarla ve Kongre ile Senato'da olası muhalefetle karşı karşıya kalmaktadır. Sonuç olarak askeri harcamalar da olası bütçe indirimlerine ilişkin tartışmaların bir parçası haline gelebilir.
Bu arada, Arap ülkelerinin Amerika Birleşik Devletleri'ndeki trilyonlarca dolarlık yatırım programları da savaş ortamında daha büyük bir belirsizlikle karşı karşıya kaldı. Hükümet gelirlerini artırmayı ve yurtiçi üretimi güçlendirmeyi amaçlayan Trump yönetiminin tarife politikası da ilk beklentileri karşılamada benzer zorluklarla karşılaştı.
Bu faktörler bir araya geldiğinde, İran'ı içeren savaşın Amerika Birleşik Devletleri üzerindeki ekonomik sonuçlarının daha yüksek enerji fiyatlarının ve doğrudan askeri harcamaların çok ötesine uzandığını göstermektedir. Artan enflasyon beklentileri, artan borçlanma maliyetleri, hükümet finansmanı üzerindeki baskı, zayıflayan hanehalkı satın alma gücü ve düşen borsalar, ABD ekonomisi için birbirine bağlı bir dizi zorluk yarattı.
Bu baskılar; enerji ve finansal piyasalardaki gelişmeler yoluyla hükümet finansmanını, kurumsal yatırım kararlarını ve hanehalkı tüketimini etkileyebilir. Bu perspektiften bakıldığında, savaşın Washington için en önemli ekonomik sonuçlarından biri, enerji piyasasından ekonominin diğer sektörlerine baskı yayılması ve bunun enflasyonu, kamu borcunu ve ekonomik büyümeyi aynı anda yönetmeyi giderek zorlaştırmasıdır.
