ABD'de Artan Tepkiler ve Brezilya'nın Yapay Zeka Pazarı
ABD genelindeki yerel toplulukların veri merkezlerine karşı direnç göstermesiyle birlikte, bu tesislerin inşa edilmesini kısıtlamaya yönelik siyasi baskılar her geçen gün artıyor. Ancak binlerce mil uzakta, Güney Amerika'nın en büyük ülkesi halihazırda önemli bir yapay zeka pazarı haline gelmiş durumda ve veri merkezi kurulumlarını kolaylaştırıyor.
Yapay zeka şirketi OpenAI tarafından açıklanan verilere göre, Brezilyalı kullanıcılar ChatGPT'ye günde 215 milyon mesaj gönderiyor. Bu rakam, ülkeyi ABD ve Hindistan'ın ardından haftalık aktif kullanıcı sayısı bakımından sohbet robotu üreticisinin üçüncü en büyük pazarı konumuna getiriyor.
Google da artan talebe yanıt olarak 2030 yılına kadar ülkedeki bulut altyapısını iki katına çıkarmayı planladığını açıkladı. Şirket, Gemini yapay zeka modelini ülkenin erkek, kadın ve genç milli takımlarına entegre etmek amacıyla Mart ayında Brezilya Futbol Konfederasyonu ile bir sponsorluk anlaşması bile imzaladı.
ABD'li Teknoloji Devlerinden Milyarlarca Dolarlık Yatırım Hamlesi
Diğer teknoloji devleri de bölgeye devasa yatırımlar yapmayı sürdürüyor. Amazon Web Services (AWS), 2011 yılından bu yana Brezilya'daki veri merkezi altyapısına 3,8 milyar dolardan fazla harcama yaptı ve 2034 yılına kadar 1,8 milyar dolar daha yatırım yapma taahhüdünde bulundu. Microsoft ise üç yıllık bir süre zarfında bulut ve yapay zeka altyapısına 2,7 milyar dolar yatıracağını taahhüt etti.
Bölgeyi, ABD'de şu anda gözlemlediğiniz kapasite kısıtlamaları için gerçekten cazip bir rahatlama supabı olarak görüyoruz. - Carlos Barrera, Atlas Renewable Energy CEO'su
Latin Amerika'daki veri merkezi büyümesinin büyük bir kısmı, Amerikan şirketlerinin operasyonlarını yurt dışına taşımasından ziyade yerel talepten kaynaklandı. Ancak Atlas Renewable Energy CEO'su Carlos Barrera bu durumun değişebileceğini düşünüyor.
Atlas Renewable Energy CEO'su Carlos Barrera, ABD şirketlerinin karşılaştığı kapasite sorunlarına değinerek bölgenin stratejik önemini vurguladı.
Ucuz Yenilenebilir Enerji ve Şebeke Altyapısı Denklemi
Bitişik 48 ABD eyaletinin toplamından daha geniş bir alana yayılan ve yaklaşık 214 milyonluk nüfusa sahip olan Brezilya, 'hyperscaler' olarak adlandırılan dev bulut ve yapay zeka sağlayıcılarının kur yapması için oldukça mantıklı bir pazar sunuyor.
ABD'deki kamuoyu tepkisi hyperscaler şirketlerini ülkeden kaçırmaktan ziyade, elektriğin en hızlı sağlandığı yer neresiyse oraya doğru sürüklüyor. - James Mercer, Metro Colo Advisory Kıdemli Yöneticisi
Ülkenin elektrik arzı da en önemli cazibe merkezlerinden birini oluşturuyor ve ABD'deki maliyetin yarısından daha ucuza denk geliyor. Brezilya Maden ve Enerji Bakanlığı'nın raporuna göre ülke, elektriğin yaklaşık %87'sini yenilenebilir kaynaklardan üretiyor; rüzgar ve güneş enerjisindeki hızlı büyüme ise elektrik arzında fazlalık yaratmış durumda.
Bununla birlikte Brezilya'nın ucuz elektriği ilerleyen süreçte pahalılaşabilir. Barrera, büyük veri merkezlerini ulusal şebekeye bağlamak için Brezilya'nın daha fazla iletim hattına ihtiyaç duyacağını belirterek, hükümet yetkililerinin elektrik faturalarının artıp artmayacağı konusunda ikiye bölündüğünü vurguladı.
REDATA Yasası: ABD'deki Vergi Tartışmalarına Karşı Teşvik Hamlesi
Brezilya'nın yapay zeka alanındaki büyümesinin önündeki bir diğer engel ise vergi mevzuatıydı. Yüksek federal ithalat vergileri, bölgedeki diğer ülkelere kıyasla büyük veri merkezleri inşa etmeyi daha maliyetli hale getiriyordu.
Eğer Brezilya veri merkezi alanında önemli bir oyuncu olmak istiyorsa, bu vergi yasası değişikliğini yapmak zorundaydı. - Christopher Torto, Ascenty CEO'su
Bu sorunu çözmek amacıyla Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, 15 Eylül'de uygun veri merkezi ekipmanları üzerindeki vergileri düşüren bir yasayı imzaladı. Bu adım, ABD'li bazı yasa koyucuların veri merkezlerinin elektrik kullanımını ve üretim çıktısını vergilendirmeyi teklif ettiği bir dönemde tezat oluşturuyor.
Lula hükümeti, sağlanan vergi indiriminin ülkeye daha fazla bilgi işlem kapasitesi kazandırarak Brezilyalı işletmelerin yapay zeka ürünleri geliştirmesine ve yabancı hizmetlere daha az bağımlı kalmasına yardımcı olacağını umuyor. Ülkenin Kalkınma Bakanlığı verilerine göre, şu anda Brezilya'ya ait dijital verilerin %60'ı yurt dışında işleniyor.
REDATA adı verilen mevzuat kapsamında şirketler, vergi teşvikine tabi bilgi işlem hizmetlerinin en az %10'unu Brezilyalı müşterilere sunmak ve vergi avantajından yararlanan ekipman değerinin %2'sini Brezilya'daki araştırma ve geliştirmeye (Ar-Ge) yatırmak zorunda.
Teknoloji Bağımlılığı, Yerel Tepkiler ve Toplumsal Algı
Nunes, Brezilya'nın yabancı teknolojiye daha az bağımlı olmak istediğini ancak aynı zamanda sektörü domine eden aynı küresel şirketlere vergi indirimleri sağladığına dikkat çekti.
Bu adım Brezilya'nın veri egemenliğini geliştirmeyi amaçlıyor, böylece özellikle Trump döneminde yabancı hizmetlere bu kadar bağımlı kalmayacağız. - Ana Carolina de Assis Nunes, Data & Society Araştırmacısı
Ascenty CEO'su Torto ise Brezilya'nın kendi Google'ını veya Microsoft'unu çıkarmasının düşük bir ihtimal olduğunu kabul etti. Yine de ülke içinde yerel veri merkezlerinin bulunmasının gecikme sürelerini iyileştirebileceğini ve verilerin ülke sınırları içinde kalmasını sağlayabileceğini ifade etti. Torto, 'Uzun vadede asıl büyük yatırımı oluşturacak şey yalnızca yapay zeka modeli ya da veri merkezinin kendisi değil, bunların etrafında gelişen tüm ekosistemdir' diye ekledi.
Brezilya, ABD'deki kadar büyük ölçekli bir veri merkezi tepkisiyle karşılaşmamış olsa da bazı dirençler baş gösterdi. REDATA yasalaşmadan birkaç gün önce Brezilya federal savcıları, TikTok ile bağlantılı bir veri merkezi projesi nedeniyle mahkemeye başvurdu. Savcılar, tesis faaliyete geçmeden önce bir çevresel etki değerlendirmesi yapılmasını ve yerli Anacé halkıyla istişarelerde bulunulmasını talep etti.
Nunes, Brezilya'daki veri merkezlerine yönelik muhalefetin, hem sol hem de sağ kesimden eleştirilerin yükseldiği ABD'deki gibi siyasi olarak birleşmiş olmadığını söyledi. Nunes, yabancı yatırımların Brezilya'nın bazı bölgelerinde halen prestij taşıdığını, özellikle de bunu küresel ekonomiye eklemlenme fırsatı olarak gören insanlar için değerli olduğunu ifade etti.
Brezilya'nın orta kesimindeki Goiânia kentinde büyüyen Nunes, domates salçası üreten bir Unilever fabrikasının yakınında yaşadığını hatırlattı. Başkaları fabrikanın yerel kaynakları kullanmasından endişe etse bile annesinin küresel bir şirketle olan bu bağdan ne kadar gurur duyduğunu aktaran Nunes, mahalle yaşamından somut bir örnek verdi.
