Fed'den 2023 Sonrası İlk Faiz Artışı
ABD Merkez Bankası (Fed), İran savaşı nedeniyle aylardır süren enflasyon artışıyla mücadele etmek amacıyla çarşamba günü faiz oranlarını artırdı. Bu hamle, merkez bankasının Temmuz 2023'ten bu yana gerçekleştirdiği ilk faiz artışı olma özelliğini taşıyor.
Merkez bankası, gösterge faiz oranını çeyrek puan artırarak faizleri yüzde 3,75 ile yüzde 4 aralığına çekti.
Başkan Trump'tan Faiz Kararına Sert Eleştiri
Açıklamadan saatler sonra Başkan Donald Trump hamleyi eleştirerek, geçen yıl göreve başlamasından bu yana birden fazla kez dile getirdiği daha düşük faiz oranları çağrısını yineledi.
Trump sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ İÇİN FAİZ ORANLARINI DÜŞÜRÜN, HEM DE HIZLI BİR ŞEKİLDE!" ifadelerini kullandı.
Ancak daha sonra ABC News'e konuşan Trump, Fed'in kendi talebinin aksini yapmasına rağmen Fed Başkanı Kevin Warsh'a olan güveninin sürdüğünü belirtti.
Kuzey Carolina'daki bir kampanya mitingine giderken uçak pistinde açıklamalarda bulunan Trump, 12 üyeli para politikası kuruluna atıfta bulunarak, "Kevin'a güveniyorum ama karşısında çok zorlu bir kurul var" dedi ve ekledi: "Faizleri başka birçok kişi tarafından oraya yerleştirilmiş bir kurul var ve faiz oranları çok yüksek, uygun değiller."
Trump, Fed'in faizleri "yalnızca siyasi nedenlerle" ve kendisine zarar vermek amacıyla artırdığında ısrar etti.
Trump, "Trump'ın olabileceğinden en kötü durumda görünmesini sağlamak için faiz oranlarını artırıyorlar" diyerek, "Karşılaştıkları sorun, tarihin en büyük ekonomisine sahip olmamızdır" şeklinde konuştu.
Çarşamba gününün erken saatlerinde, Trump tarafından atanan Warsh'ın da dahil olduğu kurul, faiz artışı lehine oy birliğiyle karar almıştı.
Piyasalar ve Borsalarda Sert Düşüş
Mevcut faiz oranı seviyesi, 2023 yılında ulaşılan son zirveden belirgin bir düşüşe işaret etse de, borçlanma maliyetleri COVID-19 pandemisinin başlangıcında belirlenen yüzde 0 oranının oldukça üzerinde seyretmeye devam ediyor.
Politika açıklamasının ardından ana borsa endeksleri düşüş yönünde hareket etti. Dow Jones Sanayi Ortalaması günü 630 puan yani yüzde 1,2 oranında düşüşle tamamlarken, S&P 500 endeksi yüzde 0,4 geriledi. Teknoloji ağırlıklı Nasdaq endeksi ise yüzde 0,01 oranında hafif bir düşüş kaydetti.
Fed Başkanı Warsh: 'Enflasyon Çok Yüksek'
Fed Başkanı Kevin Warsh, çarşamba günü Washington D.C.'de düzenlediği basın toplantısında, "Açık gerçektir ki enflasyon çok yüksek ve çok uzun süredir bu şekilde devam ediyor" dedi. Warsh, "Komitenin oy birliğiyle aldığı karar, fiyat istikrarına daha erken bir vadede ulaşma kararlılığımızı göstermektedir" ifadelerini kullandı.
Bu hamlenin, son dönemde yaşanan fiyat artışlarını kontrol altına almayı amaçladığı görülüyor. Küresel petrol fiyatları dört ayın en yüksek seviyesine yakın seyrederken, AAA verilerine göre bir galon benzinin ortalama fiyatı 4,30 doların üzerine çıktı.
ABD ekonomisi son günlerde, kredi kartı ve mortgage borçlanma maliyetlerini yukarı çeken tahvil satışları dahil olmak üzere ek stres belirtileri gösterdi.
Merkez Bankasında Ayrışma ve Siyasi Baskılar
Fiyat sıkıntıları daha önce enflasyonu kontrol altına almaya çalışan ancak ekonomiyi soğutmaktan ve iş gücü piyasasını zayıflatmaktan kaçınan merkez bankacılarını ikiye bölmüştü.
Bununla birlikte Fed, temmuz ayındaki son toplantısında faiz oranlarını sabit tutma kararı almıştı. Fed'in para politikası kurulundaki 12 üyeden üçü ise faiz artışı lehine oy kullanarak, son on yılda aynı yönde oy kullanan en yüksek muhalif sayısını kaydetmişti.
Mayıs ayında merkez bankasının başına geçen Warsh, kalıcı olarak yüksek seyreden fiyat artışlarını soğutma sözü vermişti.
Warsh geçen ay Wyoming eyaletinin Jackson Hole kentinde düzenlenen Fed'in yıllık yaz toplantısında yaptığı konuşmada, "Fed'in şu anki öncelikli odak noktası fiyatlar olmalıdır" demişti.
Geçen hafta federal hükümet tarafından açıklanan verilere göre, ağustos ayında fiyatlar bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 3,4 artış göstererek önceki aydaki seviyesini korudu.
Enflasyon, ABD Merkez Bankası'nın yüzde 2 olan hedef oranının bir puandan fazla üzerinde bulunuyor.
İran Savaşı ve Küresel Ekonomiye Etkileri
İnatçı bir enflasyon sürecine rağmen ekonomi bazı göstergelere göre oldukça dayanıklı kalmaya devam ediyor.
Ay başında açıklanan güçlü istihdam raporu, işverenlerin ağustos ayında 162 bin kişiyi işe aldığını göstererek ülkenin iş gücü piyasasının direncini gözler önüne serdi. Haziran ayında sona eren üç aylık dönemde ekonomi, İran savaşının tetiklediği bir durgunluk korkusuna meydan okuyarak büyüme kaydetti.
Orta Doğu'daki çatışmalar, çarşamba günü itibarıyla küresel ham petrol fiyatlarının varil başına 105 doların üzerinde kalmasına neden oldu. Bu rakam, şubat ayı sonlarında İran savaşının patlak vermesinden bu yana yaklaşık yüzde 50'lik bir artışa denk geliyor.
AAA verileri, ABD'de bir galon benzinin ortalama fiyatının 4,36 dolar seviyesinde bulunduğunu ve bunun savaş öncesine göre 1,30 dolardan fazla bir artışa işaret ettiğini gösterdi.
Rekor seviyedeki dizel fiyatları; gıda, kıyafet ve mobilya dahil olmak üzere birçok günlük ürünün nakliye maliyetlerini artırdı.
Kış mevsiminde büyük ölçekli bir ABD-İsrail saldırısıyla başlayan İran'daki savaş, küresel ham petrol arzının beşte birini sağlayan Hürmüz Boğazı'nın İran tarafından neredeyse kapatılmasına yol açtı. Suudi Arabistan ise hafta sonu boyunca boğazı baypas eden kilit bir boru hattını kapatarak petrol sevkiyatını daha da kısıtladı ve fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturdu.
