Ekonomik Baskı Kampanyası ve ABD'nin Stratejisi
ABD'nin İran rejimine yönelik uyguladığı deniz ablukası, kapsamlı ekonomik yaptırımlar ve kara yoluyla ihracat rotalarının kapatılması, İran ekonomisini ağır bir baskı altına alarak mevcut krizi derinleştirdi.
Hazine Bakanı, başkana ekonomik baskı kampanyasının etkili olduğunu, İran'daki koşulların kötüleştiğini ve durumun hükümeti daha fazla istikrarsızlaştırarak İran rejimi liderini bir anlaşmayı kabul etmeye zorlayabileceğini söylüyor.
Bu değerlendirme, Axios tarafından ele geçirilen yeni bir ABD Hazine Bakanlığı raporunda yer aldı. Axios'un 30 Ekim Cuma günü bildirdiğine göre, İran rejimine karşı yürütülen ve 'Ekonomik Dışlama Operasyonu' olarak adlandırılan ekonomik baskı kampanyasını yöneten ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Donald Trump'ın bu kampanyaya daha fazla zaman tanınması gerektiğini savunan en yakın danışmanları arasında yer alıyor.
İran'da Artan Enflasyon ve Halkın Alım Gücü
Hazine Bakanlığı'nın değerlendirmesi, İran ekonomisinin tamamen çöküşün eşiğinde olduğunu belirtmese de, ABD'nin ekonomik önlemlerinin İran rejiminin ekonomisini ciddi şekilde zayıflattığını ve gelir elde etme kabiliyetini kısıtladığını ortaya koyuyor.
Axios'a göre Donald Trump, Haziran 2025'teki 'Gece Yarısı Çekici' ve Şubat ayındaki 'Epik Öfke' operasyonları öncesindeki dönemlerde olduğu gibi, iki yolu aynı anda izliyor: Barış görüşmelerini yeniden başlatmayı amaçlayan bir anlaşma arayışı ile ABD ara seçimlerinden sonra büyük ölçekli askeri operasyonların yeniden başlama olasılığına karşı hazırlık yapmak.
Ağustos ayı sonunda başlayan Hazine Bakanlığı'nın ekonomik baskı kampanyası, bu stratejide üçüncü bir yolu temsil ediyor. ABD'li yetkililer, kampanyanın İran rejimini daha fazla istikrarsızlaştırmak ve liderlerini müzakerelerde taviz vermeye zorlamak için daha fazla zamana ihtiyaç duyduğunu ifade ediyor.
Ulusal Güvenlik Toplantısı ve Deniz Ablukası
Başkan Trump, 29 Ekim Perşembe günü savaşı görüşmek üzere üst düzey ulusal güvenlik ve dış politika danışmanlarıyla bir araya geldi.
Orta Doğu'daki Amerikan kuvvetlerini denetleyen ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Amiral Brad Cooper, toplantıda devam eden deniz ablukası hakkında bilgi verdi. Scott Bessent de ekonomik baskı kampanyasının sonuçlarını özetledi.
Ekonomik Göstergeler: Riyalin Çöküşü ve Petrol İhracatının Durması
Hazine Bakanlığı raporu, İran'daki kötüleşen ekonomik krizin işaretleri olarak birkaç göstergeyi tanımlıyor. Bunların başında riyalin çöküşü geliyor; İran riyalinin değeri, operasyonun başladığı Ağustos ayından bu yana yaklaşık dörtte bir oranında düştü. Ekim ayında ABD doları, İran'ın resmi olmayan döviz piyasasında 2.687.000 riyal ile rekor bir seviyeye ulaştı.
Rapor, ulusal para birimindeki değer kaybının İran rejiminin ekonomisi ve finansal sistemi üzerindeki artan baskıyı yansıttığını belirtiyor. Bu durum halkın alım gücünü düşürürken, hükümetin yurt dışından mal ve hizmet temin etmesini daha maliyetli hale getiriyor.
Enflasyondaki keskin artış da dikkat çekiyor; İran'ın yıllık enflasyon oranı Eylül ayında yüzde 90'a ulaştı. Bu oran 2025'in başlarında yaklaşık yüzde 35 seviyesindeydi.
Petrol ihracatı konusunda ise Hazine Bakanlığı raporuna göre, deniz ablukası ve yaptırımlar nedeniyle 25 Ağustos'tan bu yana İran'da tankerlere hiçbir petrol sevkiyatı yüklenmedi. Deniz ticaretini izleyen Kpler şirketi de İran rejiminin denizde tankerlerde tutulan kalan petrol rezervlerini sattığını bildirdi.
Ticaret Yollarının Kapatılması ve Alternatif Arayışlar
Hazine Bakanlığı raporu, ABD'nin İran rejimini sadece petrol gelirlerinden değil, aynı zamanda uluslararası ticaret yollarına, ticari hava taşımacılığına, bankacılık ağlarına ve hatta kripto paraları içeren alternatif finansal işlem kanallarına erişimden de mahrum bırakmayı hedeflediğini gösteriyor.
Rapora göre, İran rejiminin malları ve ticareti ABD deniz ablukasına alternatif olabilecek kara yolları üzerinden kaydırma çabaları, İran'ın Pakistan, Türkiye, Afganistan ve Türkmenistan sınırlarında ciddi darboğazlarla ve engellerle karşılaştı.
Binlerce kamyon Türk sınırında mahsur kalmış durumda ve 20 güne varan gecikmelerle karşı karşıya. Yüzlerce kamyon da Pakistan sınırında geçiş yapmak için bekliyor.
Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Irak, Gürcistan ve Azerbaycan da İran havayollarının uçuşlarını yasakladı ve İran'a yapılan uçuşları iptal etti. Türkiye, İran havayolu şirketi Mahan Air tarafından gerçekleştirilen tüm uçuşları askıya aldı.
İran bankaları da Türkiye, Lübnan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde ek kısıtlamalarla karşı karşıya kaldı. Aynı zamanda ABD Hazine Bakanlığı, yaptırımları aşmak için kullanılan kripto para borsalarını da hedef aldı.
