Üretici Fiyat Endeksinde Dört Yılın Zirvesi
Artan üretim maliyetleri, ABD'de toptan enflasyonun Ekim 2026'da yaklaşık dört yılın en yüksek yıllık seviyesine çıkmasına yol açtı ve bu durum, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) bir sonraki faiz kararını değerlendirdiği bir dönemde baskıyı artırdı. Çalışma İstatistikleri Bürosu tarafından 13 Kasım Cuma günü açıklanan verilere göre, Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) eylül ayına kıyasla yüzde 0.3, son 12 ayda ise yüzde 6.5 oranında artış gösterdi.
Aylık artış, Dow Jones piyasa beklentisi olan yüzde 0.4'lük tahminin altında gerçekleşti. Bununla birlikte, yıllık oran 0.2 yüzde puanı hızlanarak Kasım 2022'den bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştı.
Gıda ve enerji kalemlerini hariç tutan çekirdek ÜFE de ekim ayında yüzde 0.3 artarak beklentilerle uyumlu bir seyir izledi. Öte yandan; gıda, enerji ve ticaret hizmetlerini dışarıda bırakan alternatif bir ölçüm ise yüzde 0.5 ile daha yüksek bir aylık artış kaydetti.
Mal ve Hizmet Maliyetlerindeki Artış Eğilimi
Ekim ayı boyunca mal fiyatları yüzde 0.5 yükselirken, nihai talep hizmetleri yüzde 0.2 oranında arttı. Çalışma İstatistikleri Bürosu raporuna göre, kamyon navlun taşımacılığı fiyatları yüzde 3.9 artış göstererek genel taşımacılık ve depolama hizmetleri maliyetlerinin yükselmesinde rol oynadı.
Mal fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 10.2'ye ulaşarak Ekim 2022'den bu yana görülen en büyük 12 aylık kazanca işaret etti. Ara işlenmiş mal fiyatları yıllık bazda yüzde 14.6 gibi çarpıcı bir sıçrama yaparak Temmuz 2022'den bu yana en büyük artışını kaydederken, ara hizmet fiyatları da yüzde 6.9 artarak Kasım 2022 sonrası en yüksek orana ulaştı.
Enerji Maliyetleri ve Jeopolitik Baskılar
Enerji maliyetleri, enflasyonist baskıların önemli bir kaynağı olmaya devam ediyor. İran savaşı ve bunun sonucunda enerji arzında yaşanan aksaklıklar, son aylarda benzin ve dizel fiyatlarının yukarı yönlü hareket etmesine neden oldu. Her ne kadar yakıt fiyatları ekim ayında eylül ayına göre daha yavaş bir hızda artmış olsa da, önceki dönemdeki artışlar üretim ve taşımacılık masraflarını etkilemeyi sürdürdü.
CNN'in aktardığına göre, bir önceki ay yüzde 1.4'lük bir aylık ÜFE artışı kaydedilmiş ve yıllık oran yüzde 6.3 seviyesine ulaşmıştı. Dolayısıyla ekim ayı verileri, daha yavaş gerçekleşen aylık artışa rağmen toptan enflasyonun yüksek seviyesini koruduğunu gösteriyor.
Tüketici enflasyonu da beklentilerin üzerinde kalmaya devam etti. Çalışma İstatistikleri Bürosu, Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) ekim ayında yüzde 0.4, çekirdek TÜFE'nin ise yüzde 0.3 arttığını bildirdi. Her iki veri de tahminleri 0.1 yüzde puanı aşmış durumda.
Toptan ve Tüketici Enflasyonu Arasındaki Ayrım
Toptan ve tüketici enflasyonu arasındaki ayrım büyük önem taşıyor; çünkü ÜFE, ürünler tüketicilere ulaşmadan önce yerli üreticilerin elde ettiği fiyatları ölçüyor. Bu artışlar doğrudan perakende fiyatlarına hemen yansımasa da, üretici maliyetlerindeki kalıcı artışlar zamanla işletmeleri ve hanehalkı masraflarını etkileyebilir.
Chicago Merkez Bankası (Fed) Başkanı Austan Goolsbee, enflasyon baskılarının enerji ve gümrük tarifelerinin ötesine yayıldığına dair endişelerini dile getirdi. Cuma günü CNBC'ye konuk olan Goolsbee, fiyatları kontrol altına alma konusunda aylardır sınırlı ilerleme kaydedildiğine dikkat çekti.
Fed'in Yüzde 2 Hedefine Ulaşma Zorlukları
Goolsbee, Fed'in enflasyonu yüzde 2'lik hedefine döndürmekte yaşadığı zorlukların altını çizdi. Kalıcı fiyat artışlarının, geçmişteki arz şoklarının ardından politika yapıcıların başlangıçta öngördüğünden daha uzun sürdüğünü ifade etti.
Başkan Austan Goolsbee, enflasyonun seyriyle ilgili olarak şu değerlendirmelerde bulundu: "Yaklaşık altı yıldır yüzde 2'nin üzerindeyiz ve bazen ilerleme kaydettiğimiz söylense de son zamanlarda hiçbir ilerleme kaydedemiyoruz, hatta durum kötüye gidiyor. Enflasyon yükseliyor; başlangıçtaki arz şoklarından öngördüğümüzden çok daha kalıcı olduğunu kanıtladı."
Başkan Donald Trump döneminde yürürlüğe konulan gümrük tarifeleri ve İran savaşına bağlı yüksek enerji maliyetleri, politika yapıcıların endişelerini artıran unsurlar arasında yer alıyor. Fed, geçici arz kaynaklı fiyat artışlarını genellikle göz ardı edebilir ancak birbiriyle ilişkisiz kategorilere yayılan daha geniş tabanlı enflasyon, çok daha kalıcı bir meydan okuma teşkil ediyor.
Piyasa Beklentileri ve Finansal Piyasaların Tepkisi
Finansal piyasalar da merkez bankasının atacağı adımları yakından izliyor. Federal Reserve'ün bir sonraki politika toplantısının 8-9 Aralık tarihlerinde gerçekleştirilmesi planlanıyor. Piyasalar, gösterge gecelik faiz oranında 0.25 yüzde puanlık bir artışı tamamen fiyatlarken, daha büyük bir artış olabileceğine dair bazı beklentiler de konuşuluyor.
Enflasyon raporunun ardından ABD borsa vadelileri kazançlarını artırırken, ABD Hazine tahvili getirileri karışık bir seyir izledi. En son açıklanan veriler, enflasyonun ekonomide giderek daha fazla kökleşip kökleşmediğini değerlendiren politika yapıcılar üzerindeki baskıyı daha da artırıyor.
