Ekonomiyi Hava Durumu Gibi Görmek
Avustralya Merkez Bankası (RBA) ekonomiden sanki hava durumundan bahsediyormuş gibi söz ediyor. Sanki bu konuda yapabileceğimiz pek bir şey yokmuş ve sadece katlanmak zorundaymışız gibi bir algı yaratılıyor. Think Forward'dan Jane Body'ye göre gerçeğe baktığımızda, kutsal kabul ettiğimiz hiçbir neoliberal ekonomik kural taşa kazınmış değil; aslında çok daha adil alternatifler mevcut.
Avustralya Merkez Bankası ekonomiden sanki hava durumundan bahsediyormuş gibi söz ediyor. Sanki bu konuda yapabileceğimiz pek bir şey yokmuş ve sadece katlanmak zorundaymışız gibi.
Temmuz ayında çok memnuniyetle karşıladığım bir maaş zammı aldım. Acil durum fonumu büyütmeyi, ek emeklilik katkı payları yapmayı, mesleki gelişim kursunu satın alarak kariyerime yatırım yapmayı ve belki de yemek masama her hafta koymak istediğim taze çiçekler için para harcarken suçluluk duymayacak kadar paramın kalmasını hayal etmiştim. Beni neşe getiren şeylere paramı harcamak istediğim için suçlu hissetmeliyim.
Faiz Artırımlarının Gençler Üzerindeki Yıkıcı Etkisi
RBA'nın bu yıl faiz oranlarını beşinci kez artırma kararı bu hayalleri paramparça etti. Maaş zammımın üçte birinden fazlası artık faiz olarak bankaya gidecek ve geri kalanı da hemen hemen her şeyin artan maliyetlerine ancak yetişiyor. Görünüşe göre arkamıza yaslanıp kabullenmek zorunda olduğumuz bir duruma karşı artan bir kaygı duyan tek kişinin ben olmadığını biliyorum.
RBA'nın bu yıl faiz oranlarını beşinci kez artırma kararı bu hayalleri paramparça etti. Maaş zammımın üçte birinden fazlası artık faiz olarak bankaya gidecek.
Mesele şu ki, ekonomi hakkında bize sanki hava durumundan bahsedilir gibi konuşuluyor. Sanki elimizden pek bir şey gelmezmiş ve sadece başa çıkmak zorundaymışız gibi davranılıyor. Gerçekte ise benimsediğimiz ekonomik kuralların hiçbiri değiştirilemez değil. Avustralya'nın 1960'lara kadar bir Merkez Bankası bile yoktu ve faiz oranlarını yükselterek enflasyonla mücadele yaklaşımı yalnızca 1993'ten beri yürürlükte.
Kuşaklararası Adaletsizlik ve Harcama Eğilimleri
Mantık, faiz oranları arttığında insanların harcayacak daha az parası olacağı ve ekonominin soğuyacağı yönündedir. Ancak bunun madalyonun diğer yüzünde, tasarruf hesaplarında halihazırda servet biriktirmiş olanlar ay sonunda harcayacak ekstra parayla baş başa kalıyor. Bugünkü faiz artışının etkisi genç Avustralyalılara orantısız bir şekilde yansıyor. Kiracı olsanız bile, parası olanlar harcamaya devam ederek fiyatları yukarı çektiği için bu artıştan etkileniyorsunuz.
Faiz oranlarını artırmak, herkese savrulan ve en çok bunu karşılayamayacak olanlara en ağır şekilde çarpan kör bir araçtır.
Commonwealth Bank'in yakın tarihli bir raporu, 65 yaş üstü kişilerin harcamalarının son bir yılda yüzde 10,1 arttığını gösteriyor. Açık olmak gerekirse, hepimizin hissettiği bu sıkışmadan bebek boomer kuşağı sorumlu değil; bu durum daha ziyade İran'daki savaş, yapay zeka ve veri merkezlerine yapılan rekor düzeydeki yatırımlar ve ironik bir şekilde konutları kimsenin yaşayamayacağı kadar pahalı hale getiren neoliberal bir pazarla ilgili. Ancak faiz oranlarını artırmanın, herkese savrulan ve en çok bunu karşılayamayacak olanlara çarpan kör bir araç olduğu gerçeğini dile getirmek önem taşıyor.
Alternatif Politikalar ve Yeni Araçlar Arayışı
Ekonomiyi soğutmanın daha adil bir yoluna ihtiyacımız var ve 'işler sadece böyledir' diyen çok akıllı tuzağa düşmeden önce, insanların henüz 1993 gibi yakın bir tarihte bir odaya oturup bu kuralları uydurduklarını hatırlamak zorundayız. O zamanlar mantıklı gelmiş olsalar bile, mesele şu ki şu anda hepimiz yeniden bir odaya oturup bazı yeni kurallar koyabiliriz. Michelle Bullock'un kürsüye çıkıp omuz silkerek 'faiz oranlarını artırmak sahip olduğu tek araçtır' ifadesini tekrar tekrar söylemesi şu soruyu akıllara getiriyor: Hangi noktada yeni araçlar satın alacağız?
Michelle Bullock'un kürsüye çıkıp omuz silkerek 'faiz oranlarını artırmak sahip olduğu tek araçtır' ifadesini tekrar tekrar söylemesi şu soruyu akıllara getiriyor: Hangi noktada yeni araçlar satın alacağız?
Ülke genelindeki ekonomik söylem, elimizdeki diğer seçeneklere neredeyse hiç değinmiyor ve Avustralyalıların daha iyi bir geleceği hayal etme yeteneğini sınırlandırıyor. İpotekli haneler üzerindeki baskıyı artırmak yerine, talebi en yoğun olduğu yerde soğutmak için doğal kaynaklarımız, varlıklarımız veya üst düzey tüketimimiz üzerinden serveti daha adil bir şekilde vergilendirebiliriz. Hanelerin harcayabilecekleri kullanılabilir gelir miktarını azaltmamız gerektiğinde, rekor kâr bildiren bankalara daha fazla ödeme yapmak zorunda kalmak yerine, emeklilik fonlarımıza daha fazla katkıda bulunmamızı veya çocuklarımız için bir tasarruf hesabına yatırım yapmamızı isteyecek bir sistem kurabiliriz.
Hükümet Müdahaleleri ve Gelecek Beklentileri
Hükümet, maliyetleri artıran ekonomi alanlarını özellikle hedef almak için fiyat kontrollerini kullanabilirdi. Bunu, Ukrayna'daki savaşın tetiklediği fırlayan enerji faturalarından Avustralyalıları korumak için 2022 gibi yakın bir zamanda yapmışlardı. Bu seçeneklerin var olduğunu bilmek, başka bir faiz artışının ardından kemerlerimizi nasıl sıkacağımız konusunda içerik beslenirken, durumu ses çıkarmadan kabullenmemizi bekleyen neoliberal kurallar setinden nasıl kurtulacağımızı gösterir.
Ekonomiyi çoktan kararlaştırılmış bir hava durumu gibi raporlamak yerine, işe yaramayan bir aracın kullanımını sorgulayan daha fazla medyaya ve daha fazla liderimize ihtiyacımız var.
Hepimiz alternatifleri benimsemeye veya katılmaya hazır olmayabiliriz, ancak ekonomiyi çoktan kararlaştırılmış bir hava durumu gibi raporlamak yerine, işe yaramayan bir aracın kullanımını sorgulayan daha fazla medyaya ve daha fazla liderimize ihtiyacımız var. RBA'nın gerçekleşeceğini söylediği gibi fiyatlar zamanla soğusa bile, genç Avustralyalılar beklemek zorunda kalmaktan yoruldu.
Genç Nesillerin Gelecek Umudu
Hayatlarımızı kurduğumuz sırada bizi ezip geçen bir ekonomik sistem, önümüzdeki 50 yıl boyunca ülkeyi yönetecek kuşakları şekillendiremeyecek kadar zor durumda bırakıyor. İşleri yapmanın başka bir yolu hakkındaki bir tartışma, bize vaat edilen geleceğin en azından bir kısmını inşa edebileceğimiz yönündeki o çok ihtiyaç duyulan umudun bir kısmını geri getirebilir.
Hayatlarımızı kurduğumuz sırada bizi ezip geçen bir ekonomik sistem, önümüzdeki 50 yıl boyunca ülkeyi yönetecek kuşakları şekillendiremeyecek kadar zor durumda bırakıyor.
Yazar Hakkında: Jane Body, kuşaklararası eşitliği ve genç Avustralyalılar için daha adil bir ekonomiyi savunan kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Think Forward'ın operasyon ve katılım başkanıdır. Kuşaklararası Adalet Koalisyonu'nun kurucu ortaklarındandır ve değişim yaratmak için siyasetçilerle çalışmıştır. Sivil toplum ve sosyal etki çalışmalarından gelen geçmişi ve İşletme Yüksek Lisansı ile karmaşık ekonomik fikirleri günlük dile çevirme konusunda tutkuludur.
