Seçim Vaatleri ve Gerçekleşmeyen Fiyat Düşüşleri
Donald Trump, iki yıl önce ikinci dönemi için yürüttüğü seçim kampanyasında göreve geldiği ilk gün fiyatları düşüreceğini vaat etmişti; ancak Beyaz Saray'a döndüğünden bu yana enflasyonla mücadele etmek veya fiyatları düşürmek için çok az şey yaptı. Bunun yerine, en önemli politika kararlarından bazıları —özellikle İran'a karşı yürüttüğü savaş ve gümrük tarifesi savaşları— enflasyonu düşürmek bir yana artırdı. Bu durum, Trump'a oy veren Amerikalıların beşte birinden fazlasının artık onun performansını onaylamamasının nedenini açıklamaya yardımcı oluyor.
Başkan Trump, Biden'ın 40 yılın en yüksek tarihi enflasyon krizini zayıflatan, ekonomik büyümeyi tetikleyen, ücretleri artıran ve dışarıya kaydırılmış bölgelerde özel sektör istihdamı yaratan agresif ve büyüme yanlısı bir ekonomik ajanda uyguladı.
Ekonomistler tarifelerin enflasyonist olacağı konusunda uyarıda bulunmasına rağmen Trump, ikinci dönemi boyunca tarifeleri coşkuyla benimserken, göreve döndükten kısa bir süre sonra uyguladığı 'kurtuluş günü' tarifeleri narenciye, çelik, muz, sığır eti ve otomobil parçaları dahil yüzlerce malın fiyatını artırdı. Yüksek Mahkeme bu tarifeleri yasadışı bularak iptal ettiğinde Trump derhal genel geçer %10'luk yeni tarifeler yürürlüğe koydu ve bu hamle fiyatların yeniden yukarı itilmesine yardımcı oldu (alt mahkeme de bu tarifeleri hukuka aykırı buldu). Tarifeler doğası gereği ithal mallar üzerinden alınan birer vergi olduğu ve dolayısıyla fiyatları yukarı çektiği halde Trump defalarca yeni tarifeler yürürlüğe koydu. Bu ay yayınlanan bir Fox News anketinde Amerikalıların %78'inin Trump'ın tarifeleri ele alış biçimini onaylamadığının görülmesi hiç de şaşırtıcı değil.
Aday Trump 'enerji ve elektrik fiyatlarını yarı yarıya' düşüreceğine, 'benzin galonunu 2 doların altına' çekeceğine ve 'uçak biletleri ile konut maliyetlerini' ucuzlatacağına dair söz vermişti. Ancak bunların hiçbirini gerçekleştiremedi. AAA verilerine göre ulusal çapta benzinin galonu ortalama 4,28 dolara yükseldi. Yale Budget Lab, Trump'ın tarifelerinin ortalama bir haneye bu yıl 1.100 dolara mal olacağını belirtirken Moody's Analytics, İran ile yaşanan savaşın daha yüksek enerji, yakıt, ulaşım maliyetleri ve faiz oranları nedeniyle ABD hanelerine halihazırda yaklaşık 2.000 dolara mal olduğunu bildirdi.
Enerji Politikaları, Elektrik Maliyetleri ve İran Savaşı
Amerikalıların geçim sıkıntısını daha da kötüleştiren bir diğer unsur ise son aylarda fiyatların işçi ücretlerinden daha hızlı artması oldu. Sonuç olarak Amerikalılar, Trump Beyaz Saray'a döndüğünden bu yana ortalamada hiçbir reel ücret artışı görmedi; Ocak 2025'ten bu yana hem ortalama saatlik kazançlar hem de fiyatlar %5,4 oranında arttı.
Enflasyonu kimin sevmediğini biliyor musunuz Sayın Başkan? Felaket niteliğindeki eylemleriniz nedeniyle benzin, gıda ve diğer temel ihtiyaçları karşılamakta zorlanan çalışan aileler.
Beyaz Saray Sözcüsü Matthew Middleton, Trump'ın enflasyon sicilini savunarak Joe Biden'ın dönemini eleştirdi ve şunları söyledi: 'Başkan Trump, Biden'ın 40 yılın en yüksek tarihi enflasyon krizini zayıflatan, ekonomik büyümeyi tetikleyen, ücretleri artıran ve dışarıya kaydırılmış bölgelerde özel sektör istihdamı yaratan agresif ve büyüme yanlısı bir ekonomik ajanda uyguladı.'
Beyaz Saray'a döndükten sonra Trump, düşük maliyetli yenilenebilir enerji için federal sübvansiyonları sonlandırarak elektrik fiyatlarının artmasına katkıda bulundu. Veri merkezleri konusundaki aşırı hevesli destekleri ve bunların inşası için federal izin süreçlerini hızlandırması, tüketicilerin elektrik maliyetlerini 6 milyar dolardan fazla artırması beklenen bir veri merkezi inşaatı patlamasını körükledi. Trump ve Cumhuriyetçi liderliğindeki Kongre, elektrikli araç (EV) sübvansiyonlarını sonlandırarak birçok elektrikli aracın maliyetini 7.500 dolar artırdı ve tüketicilere bir darbe daha vurdu.
Sekiz ay önce İran ile savaşa girdiğinde Trump, bu savaşın evdeki enflasyon açısından ne anlama geleceği konusunda çok az endişe sergiledi. Savaşın, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasına yol açacağı ve bunun da petrol ve doğalgaz fiyatlarını fırlatacağı yönündeki uyarıları görmezden geldi. Savaşın başlamasından bu yana ABD'de benzin fiyatları %40'tan, dizel fiyatları %70'e yakın ve bazı gübre fiyatları %20 oranında arttı. Rekor düzeydeki dizel fiyatları uçak biletlerini gökyüzüne fırlatırken, artan dizel ve gübre fiyatları ABD'li çiftçiler için büyük bir zarar tablosu yarattı.
Enflasyon konusundaki bir tartışmada, Trump geçen haziran ayında 'Enflasyonu seviyorum' dediğinde Senatör Bernie Sanders şu yanıtı vermiştir: 'Enflasyonu kimin sevmediğini biliyor musunuz Sayın Başkan? Felaket niteliğindeki eylemleriniz nedeniyle benzin, gıda ve diğer temel ihtiyaçları karşılamakta zorlanan çalışan aileler.'
Beyaz Saray'ın Savunması ve Yükselen Faiz Oranları
Trump'ın enflasyon sicilini savunmaya devam eden Beyaz Saray Sözcüsü Middleton, şu ifadeleri kullandı: 'Başkan Trump, İran çatışmasının bir sonucu olarak ortaya çıkan geçici aksaklıklar konusunda her zaman şeffaf olmuştur ancak bu yönetim önümüzdeki iki yıl boyunca Amerikan halkı için ekonomik zaferler sunmaya devam edecektir. Demokratlar geçim sıkıntısını önemsiyormuş gibi davranırken, bu yönetim Amerikan aileleri için hayatı daha ucuz hale getirecek somut zaferler elde etmiştir: Başkan Trump tarihin en büyük işçi sınıfı vergi indirimlerini imzaladı, reçeteli ilaçların maliyetini düşürdü, bir milyondan fazla özel sektör istihdamı ekledi, yaklaşık 20 ticaret anlaşmasını güvence altına aldı ve Amerikan işçilerini her zaman ön planda tutmaya devam edecektir.'
Başkan Trump tarihin en büyük işçi sınıfı vergi indirimlerini imzaladı, reçeteli ilaçların maliyetini düşürdü, bir milyondan fazla özel sektör istihdamı ekledi ve Amerikan işçilerini ön planda tutmaya devam edecek.
Bir Beyaz Saray yetkilisi ise Trump'ın politikalarının 'sürdürülebilir bir enerji arzı artışı ve Amerikan hanehalkları ile işletmeleri için daha düşük maliyetler yaratacak bir ortam oluşturduğunu' ekledi. Söz konusu politikalar arasında petrol sondajını kolaylaştırma ile işletme ve çevre düzenlemelerini azaltma hamleleri yer aldı.
Trump'ın hamleleri, faiz oranlarını yukarı çekerek Amerikalıların geçim sıkıntısını daha da kötüleştirdi. Biden görevden ayrıldığında, pandemide %9'a fırlayan enflasyon %3,0'e gerilemiş ve daha da aşağı yönlü bir seyir izliyordu. Ancak Trump'ın politikaları, enflasyonun yeniden %3,7'ye tırmanmasında büyük rol oynadı. Bu durum ABD Merkez Bankası'nı (Fed) faiz oranlarını artırmaya zorlarken ipotek (konut kredisi) oranlarını da yukarı çekti. Otuz yıllık sabit konut kredisi faizleri %7,4'e tırmanarak genç ve varlıklı olmayan Amerikalıların ev satın almasını oldukça zorlaştırdı. (Trump'ın konut maliyetlerini düşürmeye yönelik 2024 vaadiyle ilgili olarak ise, konutları daha erişilebilir kılmak amacıyla konut inşasını hızlandırmayı amaçlayan iki partili bir tasarıyı imzalamayı reddetti.)
Trump yönetiminde ulusal borç 40 trilyon doların üzerine çıkmakla kalmadı, bu yılki federal bütçe açığı da 2 trilyon dolara ulaşacak. Kötüleşen bu mali tablo tahvil yatırımcılarını endişelendirdi ve faiz oranlarını yukarı itti. (Trump 2019 yılında, tüm ulusal borcu sekiz yıl içinde sıfırlayacağına söz vermişti.)
Sağlık Maliyetleri, Küçük Çaplı Adımlar ve Seçim Öncesi Tepkiler
Trump'ın politikaları milyonlarca Amerikalının sağlık maliyetlerini artırdı. Kongre'yi Medicaid'i 1 trilyon dolar kesmeye ve Obamacare sübvansiyonlarını uzatmamaya zorlayan Trump, 20 milyondan fazla insanın sağlık sigortasını kaybetmesine veya sağlık hizmetleri için cebinden daha fazla para ödemesine neden oldu. Kendi sağlık sigortasını cebinden ödeyen Amerikalılar bu yıl primlerinde %25'lik bir sıçrama yaşarken, birçok hane sadece yüzlerce dolar değil, binlerce dolar daha fazla ödeme yapmak zorunda kaldı.
Başkan Trump fiyatları düşürmek için çalışıyoruz derken, sıradan Amerikalılar süpermarketlerde ve benzin istasyonlarında geçim sıkıntısının ne kadar gerçek olduğunu bizzat deneyimliyor.
Elbette Trump enflasyonla mücadele etmek için birkaç adım attı, ancak bunların çoğu küçük çaplı kaldı. TrumpRX programı birçok ilacı daha düşük fiyatlarla sundu ve bu, geçtiğimiz yıl reçeteli ilaç fiyatlarında görülen %4,5'lik düşüşe katkıda bulunan pek çok faktörden biriydi. Ağustos ayında Trump, sığır eti fiyatlarını düşürmek için Latin Amerika'dan 660 milyon pound kıyma ithal edeceğini duyurdu; sığır yetiştiricilerini öfkelendiren bu hamle, tarifelerinin neden olduğu yüksek sığır eti fiyatlarına karşı kamuoyundan yükselen tepkilere doğrudan bir yanıt niteliğindeydi. Geçtiğimiz kasım ayında ise fiyatları düşürmeyi amaçlayan keskin bir U dönüşüyle Trump, kahve ve narenciye fiyatlarının tarifeleri yüzünden fırlamasından duyulan tüketici öfkesi üzerine kahve ve tropikal meyvelerdeki tarifelerini iptal etti.
Cumhuriyetçilerin Kongre'deki kontrolü elinde tutması durumunda her yetişkine 5.000 dolar ödeme yapma vaadinde bulunan Trump, aslında seçmenlere fiyatları yukarı çektiği ve geçim sıkıntısını kötüleştirdiği için bu şekilde telafi yapacağını söylüyor. Trump bu ödemeler için gereken paranın tarife gelirlerinden gelebileceğini söylüyor, ancak bu tarife gelirlerinin nereden geldiğini tahmin edebilir misiniz? Bu paralar, ABD'li tüketicilerin Trump'ın tarifeleri nedeniyle —ithalat vergileri üzerinden— ödemek zorunda kaldığı paralardan geliyor. Bazıları Trump'ın kürkçü dükkanına geri dönmeden önce ilk olarak Peter'ı soyarak Peter'a ödeme yapmak istediğini söyleyebilir.
Trump geçim sıkıntısı sorunlarının 'bir aldatmaca' olduğunu söylemeye devam ediyor. Ancak sıradan Amerikalılar ne zaman bir süpermarkete veya benzin istasyonuna gitseler, geçim sıkıntısının gerçek olduğunu ve hayatlarında büyük bir sorun teşkil ettiğini çok iyi biliyorlar. Birçoğu Trump'ın kampanya vaatlerine rağmen enflasyonu düşürmek için son derece az şey yaptığını görebiliyor. Nitekim ara seçimlerde Cumhuriyetçiler açısından son derece kötü bir haber olarak son Reuters/Ipsos anketi, Amerikalıların %78'inin fiyatlardaki artışın sorumlusu olarak Trump'ın politikalarını gördüğünü ortaya koydu.
